Trung Quốc đang loay hoay tìm lời giải cho khối tài sản kỹ thuật số trị giá hàng tỷ USD bị tịch thu, trong bối cảnh chưa có quy định thống nhất và tội phạm liên quan đến tiền mã hóa leo thang.
Tại Thượng Hải và nhiều địa phương khác, số lượng tiền mã hóa thu giữ trong các vụ án hình sự ngày càng phình to, trở thành bài toán nan giải cho chính quyền. Mặc dù giao dịch tiền mã hóa đã bị cấm hoàn toàn trên đại lục và token không được công nhận là tài sản hợp pháp, Trung Quốc vẫn chưa ban hành khung pháp lý về cách xử lý khối tài sản này. Hệ quả là các địa phương áp dụng những biện pháp manh mún, tiềm ẩn rủi ro lạm dụng và thiếu minh bạch.
Theo hồ sơ tòa án và chứng từ giao dịch mà Reuters tiếp cận, một số chính quyền—trong bối cảnh thu ngân sách suy giảm—đã thuê doanh nghiệp tư nhân bán lượng crypto tịch thu trên thị trường quốc tế, đổi sang tiền mặt để bù đắp ngân khố. Điển hình, công ty công nghệ Jiafenxiang (Thâm Quyến) đã bán hơn 3 tỷ nhân dân tệ (≈ 415 triệu USD) giá trị crypto cho các thành phố Từ Châu, Hoa An và Thái Châu kể từ 2018.
Giáo sư Chen Shi (ĐH Kinh tế & Luật Trung Nam) cho rằng đây chỉ là “giải pháp tạm bợ” và chưa tuân thủ hoàn toàn lệnh cấm giao dịch hiện hành. Ông cảnh báo nhu cầu giám sát chặt chẽ sẽ càng cấp thiết khi tội phạm crypto bùng nổ: hãng bảo mật blockchain SAFEIS ước tính tổng giá trị liên quan tội phạm crypto năm 2023 tăng gấp mười, đạt 430,7 tỷ CNY (≈ 59 tỷ USD). Cùng năm, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã truy tố 3.032 bị can về tội rửa tiền bằng crypto.
Theo hãng đầu tư River, đến cuối 2023, chính quyền địa phương Trung Quốc nắm giữ khoảng 15.000 BTC—tương đương 1,4 tỷ USD—xếp thứ 14 toàn cầu.
Mâu thuẫn giữa lệnh cấm giao dịch và nhu cầu thanh lý tài sản buộc giới luật sư, thẩm phán cao cấp và lực lượng cảnh sát phải gấp rút bàn thảo sửa đổi quy định. Nhiều hội thảo chuyên đề đã diễn ra với sự tham gia của các chuyên gia và quan chức.
Luật sư Guo Zhihao (Thâm Quyến) đề xuất Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) quản lý tập trung khoản tài sản này—hoặc bán ra nước ngoài, hoặc lập kho dự trữ quốc gia tương tự khuyến nghị của cựu Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump về dự trữ Bitcoin.
Luật sư Liu Honglin, cố vấn cho nhiều địa phương, nhấn mạnh cần giám sát doanh nghiệp tư nhân đang hỗ trợ thanh lý crypto. Ông Sun Jun (Công ty Luật Shanghai Landing) kiến nghị xác định rõ chế độ sở hữu đối với tài sản ảo, đồng thời bắt buộc kiểm định độc lập từ bên thứ ba.
Các chuyên gia như Ru Haiyang (đồng CEO sàn HashKey, Hong Kong) và Winston Ma (giảng viên NYU Law, cựu Giám đốc CIC) lại ủng hộ mô hình tập trung xử lý thông qua quỹ chủ quyền crypto đặt tại Hong Kong—nơi giao dịch tài sản số đã được cấp phép—nhằm “tối đa hóa giá trị” cho nhà nước.
Dù các đề xuất vẫn trên bàn thảo luận, động thái cho thấy Bắc Kinh nghiêm túc cân nhắc một khuôn khổ pháp lý thống nhất—có thể làm thay đổi căn bản cách Trung Quốc quản lý và tận dụng khối tài sản số bị tịch thu trong tương lai
