Tình hình cấp phép sàn giao dịch tài sản mã hoá toàn cầu

Từ châu Âu, châu Á đến châu Mỹ và Úc, các nước đang đồng loạt siết giấy phép với sàn giao dịch tài sản mã hóa. Tại EU, 359 nhà cung cấp dịch vụ đã được cấp phép theo MiCA, trong khi Binance, sàn lớn nhất thế giới, phải ngừng dịch vụ mới sau khi rút hồ sơ sát hạn chót. Hồng Kông, Singapore, Dubai và Nhật Bản mỗi nơi chọn một con đường riêng, Mỹ vẫn chưa có luật khung cho sàn giao ngay, còn Brazil và Úc đang mở ra làn sóng sàng lọc tiếp theo.

Các văn bản pháp lý liên quan tới cấp phép sàn giao dịch

Châu Âu: Một giấy phép cho 27 nước

Ngày 1/7/2026, giai đoạn chuyển tiếp của MiCA, tức Quy định (EU) 2023/1114, chính thức kết thúc. Từ đây, mọi tổ chức phục vụ khách hàng EU phải có giấy phép CASP từ một nước thành viên, rồi dùng giấy phép đó như hộ chiếu cho toàn khối. Đến 30/9/2026, EU có 359 CASP được cấp phép. Sau hạn chót, tốc độ cấp phép vẫn đạt trung bình khoảng 4,9 CASP mỗi tuần, tức 60 giấy phép mới trong 12 tuần. Trong đó, Đức (96), Pháp (36) và Hà Lan (28) chiếm 44,6% tổng số.
Cơ quan quản lý Pháp từng lên tiếng về khả năng chặn cơ chế hộ chiếu đối với doanh nghiệp được cấp phép ở những nước có quy trình lỏng hơn.

Tháng 1/2026, Binance nộp hồ sơ MiCA tại Athens và lập một công ty mẹ tại Hy Lạp. Ngày 24/6, sàn này rút hồ sơ, trong bối cảnh Reuters đưa tin cơ quan quản lý Hy Lạp đang tiến tới từ chối. Theo Wall Street Journal, hồ sơ của Binance vấp phải sự phản đối từ một nhân vật vốn không có thẩm quyền cấp phép theo MiCA: Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde. Tờ báo cho biết bà đã can thiệp, viện dẫn lịch sử pháp lý của Binance tại Mỹ và rủi ro từ stablecoin bằng USD. Khi công bố rút hồ sơ, Binance không hề nhắc đến ECB. Các nhà phân tích của Zyphe chỉ ra những điểm cơ quan quản lý được cho là đặt trọng tâm: tiêu chí “phù hợp và đủ năng lực”, lịch sử chống rửa tiền và vai trò cổ đông lớn của Changpeng Zhao. Theo họ, cánh cửa MiCA kiểm tra năng lực quản trị và kiểm soát, chứ không cân đo khối lượng giao dịch. Câu chuyện chưa dừng lại ở đó. ESMA cùng một số cơ quan quốc gia đang xem xét liệu Binance có dựa quá mức vào ngoại lệ “khách hàng chủ động tìm đến” để tiếp tục phục vụ người dùng EU hay không.

Ngày 9/10/2026, Hội đồng EU thống nhất chỉ chuyển những CASP xuyên biên giới quan trọng nhất sang ESMA giám sát, kèm hai năm chuyển tiếp. Ủy ban châu Âu đang tham vấn sửa MiCA về DeFi, staking, cho vay, stablecoin đa phát hành và hợp đồng vĩnh cửu.

Thị phần đang dịch chuyển: về sàn có giấy phép, và về DeFi

Binance vẫn là sàn lớn nhất, nhưng khoảng cách đang thu hẹp. Trong tháng 9/2026, khối lượng giao ngay trên các sàn tập trung tăng 27,3% lên 1.130 tỷ USD. Binance giữ 28,5% thị phần, còn Coinbase vượt Bybit lên thứ ba khi khối lượng tăng 41,4% lên 63,6 tỷ USD.

Các bộ dữ liệu dùng mẫu số khác nhau nên không so sánh tuyệt đối được. Một mẫu 14 sàn của WuBlockchain vẫn cho Binance 44,2% trong tháng 9. Tuy vậy, mọi nguồn đều cho cùng một xu hướng giảm. Ngược chiều là Coinbase, sàn niêm yết tại Mỹ và có giấy phép MiCA. Coinbase đạt thị phần khối lượng cao kỷ lục 8,6% trong quý I/2026 theo báo cáo quý của chính hãng.

Trong lúc các sàn tập trung bị siết, sàn phi tập trung (DEX) xử lý 279 tỷ USD giao ngay trong tháng 9, tương đương 19,8% thị phần. Phần lớn khối lượng này nằm ngoài các chế độ cấp phép sàn hiện hành.

Giới phân tích dữ liệu cũng ghi nhận dòng chảy về phía các sàn có giấy phép. Nghiên cứu của Kaiko, được The Block dẫn lại, cho thấy đến tháng 6/2026 khoảng 83% khối lượng giao dịch tại châu Âu đã nằm trên các sàn có giấy phép MiCA.

Tuy vậy, giấy phép không phải lời giải thích duy nhất. Năm 2024, khi thị phần Binance chạm đáy bốn năm, ông Jacob Joseph, chuyên gia phân tích cấp cao của CCData, cho rằng người dùng đang tin hơn vào những nền tảng khác có trải nghiệm tương đương, phí thấp và thanh khoản tốt. Trước đó một năm, bà Dessislava Aubert của Kaiko chỉ ra Binance mất thị phần một phần vì chấm dứt chương trình miễn phí giao dịch, và phần lớn khối lượng chảy sang Bybit, OKX.

Châu Á – Trung Đông

Cùng mục tiêu trở thành trung tâm tài sản số, các thị trường châu Á và Trung Đông chọn những con đường rất khác nhau. Hồng Kông cấp ít nhưng duyệt chặt, Dubai mở rộng, Singapore đóng cửa mô hình offshore, Nhật Bản đưa tài sản mã hóa vào luật chứng khoán, còn Hàn Quốc tiếp tục lỡ hẹn.

Hồng Kông: Danh sách của SFC có 13 sàn được cấp phép tính đến 29/9/2026. Với stablecoin, HKMA nhận 36 hồ sơ nhưng chỉ cấp 2 giấy phép, tỷ lệ 5,6%. Ngày 5/10/2026, Bộ trưởng Tài chính và Ngân khố Christopher Hui tái khẳng định sẽ trình dự luật cấp phép bốn loại dịch vụ (giao dịch, lưu ký, tư vấn, quản lý) trước cuối năm. Dự luật không có giai đoạn chuyển tiếp, và bước đầu không chấp nhận tổ chức lưu ký chỉ được quản lý ở nước ngoài. Giới chức coi sự thận trọng là lợi thế cạnh tranh. Bà Julia Leung, Tổng giám đốc SFC, gọi kế hoạch cấp phép cho hoạt động giao dịch và lưu ký là một bước tiến quan trọng, giúp thành phố giữ vị trí hàng đầu thế giới, đồng thời khẳng định cam kết đổi mới có trách nhiệm. Bộ trưởng Christopher Hui đặt dự luật mới vào chiến lược phát triển thị trường tài chính giai đoạn 2026–2030.

Dubai: VARA đã cấp giấy phép VASP thứ 50, nhưng đến cuối 2025 chỉ 39 đơn vị hoạt động đầy đủ. Ở cấp liên bang, thời gian ân hạn của Federal Decree-Law No. 6/2025 đã kết thúc ngày 16/9/2026, kéo dịch vụ thanh toán bằng tài sản ảo và DeFi vào vùng giám sát của ngân hàng trung ương.

Singapore: đóng cửa mô hình offshore. Từ 30/6/2025, doanh nghiệp đặt tại Singapore mà chỉ phục vụ khách nước ngoài phải có giấy phép DTSP, và MAS cho biết nhìn chung sẽ không cấp loại giấy phép này. Bước tiếp theo là stablecoin: ngày 1/9/2026, MAS tham vấn một loại giấy phép phát hành stablecoin riêng và cấm trả lãi trên stablecoin.

Nhật Bản: Ngày 15/7/2026, Quốc hội thông qua việc chuyển tài sản mã hóa sang Luật Công cụ Tài chính và Giao dịch (FIEA), kèm lệnh cấm giao dịch nội gián. Thuế thu nhập cá nhân 20,315% dự kiến áp dụng từ 1/1/2028, nhưng chỉ với tài sản giao dịch qua doanh nghiệp đã đăng ký. Như vậy, giấy phép trở thành lợi thế thuế cho khách hàng.

Hàn Quốc: Phiên điều trần về Dự luật Tài sản số Cơ bản (DABA) dự kiến trong tháng 9 đã bị hủy. Viện Nghiên cứu Quốc hội xếp việc chậm làm luật và thời điểm đánh thuế là hai vấn đề của kỳ chất vấn năm nay. Quan chức còn cân nhắc lùi lịch sang nửa đầu 2027. Trong khi chờ, doanh nghiệp Hàn Quốc đã bắt đầu ra nước ngoài để triển khai dịch vụ.

Mỹ và Anh

Ngày 15/9/2026, Thượng viện bác thủ tục cloture với Đạo luật CLARITY với tỷ số 49–50. Nền kinh tế lớn nhất thế giới vì vậy vẫn chưa có giấy phép liên bang cho sàn giao ngay. Ngày 13/10/2026, thị trường dự đoán chỉ định giá khoảng 6% khả năng dự luật thành luật trong năm nay.

Các cơ quan quản lý đang tự lấp khoảng trống bằng ba bước:

• Phân loại tài sản. Ngày 17/3/2026, SEC và CFTC ban hành diễn giải chung, chia tài sản mã hóa thành năm nhóm và nêu đích danh 18 đồng là hàng hóa số, trong đó có Bitcoin và Ether.
• Quy tắc của SEC. Regulation Crypto Assets được đề xuất ngày 18/8/2026, hạn góp ý 20/10/2026.
• Quy tắc của CFTC. Dự thảo đã gửi lên OIRA ngày 17/9/2026, nhưng quy tắc ràng buộc không có hiệu lực trước cuối 2027. CFTC cũng không thể tự lập chế độ cấp phép sàn giao ngay nếu không có luật mới.

Với stablecoin, Đạo luật GENIUS (ký ngày 18/7/2025) có hiệu lực chậm nhất ngày 18/1/2027, nhưng quy tắc hướng dẫn đang trễ hạn. Một điểm đáng chú ý cho sàn: dự thảo của Bộ Tài chính yêu cầu sàn thẩm định tổ chức phát hành stablecoin nước ngoài trước khi niêm yết, hạn góp ý 19/10/2026.

Vương Quốc Anh đã có khung Financial Services and Markets Act 2000 (Cryptoassets) Regulations 2026 được thông qua ngày 4/2/2026, và FCA ban hành năm văn bản quy tắc cuối cùng (PS26/9 đến PS26/13) ngày 30/6/2026. Cổng nộp hồ sơ mở từ 30/9/2026 đến 28/2/2027, và chế độ mới có hiệu lực từ 25/10/2027 . Quy tắc của Anh đặt sàn vào vai “người gác cổng”: sàn thẩm định token trước khi niêm yết và phải phát hiện giao dịch nội gián, thao túng. Với khách cá nhân, FCA cấm tài sản bảo đảm chuyển quyền sở hữu và sẽ hạn chế giao dịch ký quỹ, đòn bẩy; staking không bị cấm nhưng phải công bố thông tin và có sự đồng ý của khách.

Ý kiến từ các chuyên môn về dự luật Clarity không được thông qua

Thất bại của CLARITY không hoàn toàn bất ngờ. Ngay trước phiên bỏ phiếu, chuyên gia chính sách Jaret Seiberg của TD Cowen đã đặt xác suất dự luật bị chặn ở mức 60%.

Về hệ quả, giới chuyên môn chia làm hai phía. Ông Lev Breydo, trợ lý giáo sư luật tại Đại học William & Mary, cho rằng dự luật đã làm lộ ra chia rẽ ngay trong ngành, từ quy định đạo đức đến cuộc chiến lợi suất stablecoin với các ngân hàng cộng đồng, và chỉ Quốc hội mới tạo được một khung pháp lý bền vững. Ở chiều ngược lại, ông Matt Hougan, Giám đốc đầu tư của Bitwise, đánh giá trong ngắn hạn con đường qua cơ quan quản lý còn thuận lợi hơn một đạo luật cần nhiều năm ban hành quy tắc.

Giới pháp chế doanh nghiệp tỏ ra dè dặt hơn. Ông Derek Lowrey của Newton Labs coi khâu thực thi là khoảng trống lớn nhất, còn ông Kevin Kreuser của D3 lưu ý hành động của cơ quan quản lý không mang lại độ chắc chắn dài hạn như một đạo luật.

Bên kia Đại Tây Dương, luật sư Steven Lightstone của hãng Morgan Lewis nhận xét FCA luôn giữ chuẩn rất cao khi liên quan đến người tiêu dùng, và doanh nghiệp tài sản mã hóa sẽ được đối xử như mọi tổ chức tài chính truyền thống. Theo số liệu của FCA do EisnerAmper tổng hợp, chỉ 17% trong 391 hồ sơ đăng ký chống rửa tiền từng được chấp thuận.

Làn sóng thứ hai: Brazil, Úc và cuộc đua thời gian

Ngày 30/10/2026, chỉ hai tuần nữa, khoảng 120 nhà cung cấp dịch vụ đang phục vụ người dùng Brazil phải nộp hồ sơ xin phép Ngân hàng Trung ương, kèm báo cáo đánh giá độc lập. Sau EU, Brazil là nền kinh tế lớn tiếp theo bước vào giai đoạn sàng lọc.

Brazil: ngân hàng trung ương cầm lái. Chế độ dựa trên Luật 14.478/2022 và các nghị quyết BCB ban hành ngày 10/11/2025, có hiệu lực từ 2/2/2026 với 270 ngày chuyển tiếp. Nền tảng nước ngoài phải chuyển hoạt động và khách hàng sang một pháp nhân được cấp phép tại Brazil. Ngân hàng trung ương, chứ không phải cơ quan chứng khoán, dẫn dắt chế độ vì tài sản mã hóa gắn chặt với dòng ngoại hối. BCB còn đề xuất giữ lại 24 giờ để rà soát một số giao dịch stablecoin trên 10.000 USD chuyển ra nước ngoài hoặc về ví tự lưu ký.

Úc: đưa sàn vào luật dịch vụ tài chính sẵn có. Ngày 1/4/2026, Quốc hội Úc thông qua Corporations Amendment (Digital Assets Framework) Bill 2025; dự luật được phê chuẩn ngày 8/4. Sàn và đơn vị lưu ký phải có giấy phép dịch vụ tài chính (AFSL) do ASIC cấp, sau 18 tháng chuyển tiếp. Quy mô sàng lọc lớn: trong khoảng 400 nền tảng đã đăng ký, chỉ khoảng 10% đăng ký với ASIC.

Tại Brazil, giới trong ngành đã thấy tác động từ trước hạn chót. Ông Antônio Neto, phụ trách tăng trưởng khu vực Mỹ Latinh của Solana Foundation, mô tả người dùng đang dịch chuyển rõ rệt sang các nhà cung cấp có giấy phép. Báo cáo của CertiK lý giải vì sao ngân hàng trung ương cầm lái: thị trường phụ thuộc nhiều vào dòng ngoại tệ. Báo cáo cũng khuyên doanh nghiệp coi hồ sơ là một dự án tích hợp ngay từ đầu, bởi BCB thẩm định rất kỹ về kỹ thuật.

Ở Úc, đạo luật mới được đón nhận tích cực. Hội đồng Kinh tế số (DECA) hoan nghênh việc luật được thông qua, còn bà Jazz Ozvald, nguyên trợ lý vụ trưởng chính sách tài sản số tại Bộ Tài chính, bày tỏ vui mừng trước cột mốc này. Ông Jared Wright của Honner nhận xét Úc chọn đưa tài sản số vào hệ thống dịch vụ tài chính sẵn có thay vì cấm đoán, và cho biết nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ AFSL sớm để tránh xếp hàng.

Vốn tối thiểu
Vốn tối thiểu để vận hành sàn chênh nhau khoảng 10 lần giữa Nhật Bản và Hồng Kông

Ở Hồng Kông, sàn còn phải có vốn lưu động tối thiểu 3 triệu HKD và giữ tài sản thanh khoản bằng ít nhất 12 tháng chi phí hoạt động. Các giấy phép mới sắp ra đời cũng đặt mức tương tự: 5 triệu HKD cho giao dịch và 10 triệu HKD cho lưu ký. Khi cộng các yêu cầu này, lộ trình phi ngân hàng ở Singapore, Hồng Kông và Nhật Bản cần khoảng 1–5 triệu USD. Tại New York, BitLicense không đặt mức vốn cố định mà để cơ quan quản lý quyết định, kèm trái phiếu bảo lãnh tham chiếu khoảng 500.000 USD.

Thị trường định giá rủi ro pháp lý

Ngày CLARITY thất bại, cổ phiếu Coinbase giảm 8% và Circle giảm 10%, trong khi Bitcoin chỉ giảm 3%. Nói cách khác, cổ phiếu sàn phản ứng với tin pháp lý mạnh gấp khoảng 2,7 lần tài sản cơ sở.

Trên thị trường tư nhân, khoản đầu tư 200 triệu USD cho 1,5% cổ phần của Deutsche Börse định giá Kraken khoảng 13,3 tỷ USD, giảm từ 20 tỷ USD. Với doanh thu điều chỉnh 2,2 tỷ USD và EBITDA điều chỉnh 531 triệu USD năm 2025, mức định giá này tương đương khoảng 6 lần doanh thu và 25 lần EBITDA. Pháp lý không phải nguyên nhân duy nhất: giá tài sản mã hóa giảm, dòng tiền rút khỏi ETF và vốn chuyển sang cổ phiếu AI cũng góp phần.

Mua giấy phép thay vì xin

M&A ngành năm 2025 đạt kỷ lục 8,6 tỷ USD, tăng 296% so với 2,17 tỷ USD năm 2024, và giới luật sư mô tả việc mua doanh nghiệp để lấy giấy phép, nhất là giấy phép MiCA, là động lực chính. Thương vụ lớn nhất, Coinbase mua Deribit với giá 2,9 tỷ USD, chiếm 33,7% tổng giá trị năm.

Áp lực tuân thủ đang thúc đẩy làn sóng thâu tóm. Theo crypto.news, hơn 3.000 doanh nghiệp từng đăng ký theo các chế độ quốc gia, nhưng đến tháng 5/2026 mới có 194 đơn vị được cấp phép MiCA. Ngân hàng là bên mua tiềm năng, vì thâu tóm giúp họ có ngay công nghệ, giấy phép và đội ngũ chuyên môn. CACEIS của Pháp khi đó đang tiến gần thương vụ mua nền tảng Meria, vốn đã có giấy phép MiCA. Theo Arabian Post, doanh nghiệp có giấy phép MiCA kèm quyền truy cập thanh toán, khách hàng tổ chức hoặc công nghệ chuyên biệt có thể được trả giá cao hơn. Ngược lại, giấy phép có thể mất giá nếu cơ quan quản lý phát hiện kiểm soát yếu sau thương vụ. Ngay cả chi phí thủ tục cũng không nhỏ: trong giai đoạn chuẩn bị MiCA tại Pháp, luật sư Victor Charpiat của Kramer Levin ước tính riêng kiểm toán an ninh mạng đã tốn thêm 30.000–50.000 EUR.