ECB đang cân nhắc 3 phương án tích hợp tiền ngân hàng trung ương với công nghệ sổ cái phân tán, trong khi nền tảng Pontes đã vận hành từ ngày 21/9/2026.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang nghiên cứu ba mô hình đưa tiền ngân hàng trung ương (CeBM) vào môi trường trên chuỗi (on-chain), nhằm giữ vai trò tài sản neo cho hoạt động quyết toán khi tài chính số tiếp tục phát triển. Thành viên Ban Điều hành ECB Isabel Schnabel vừa trình bày cách tiếp cận này, tập trung vào việc tích hợp tiền ngân hàng trung ương và hệ thống tiền tệ hai tầng với hạ tầng công nghệ sổ cái phân tán (DLT).
Ba mô hình, ba mức độ phụ thuộc vào khu vực tư nhân
Các mô hình khác nhau ở cách thức tiền ngân hàng trung ương được phát hành và sử dụng trên mạng DLT. Mô hình thứ nhất là phát hành trực tiếp dự trữ được mã hóa trên một nền tảng có khả năng lập trình, qua đó dự trữ tồn tại dưới dạng mã hóa ngay từ đầu và có thể dùng trực tiếp để quyết toán trên chuỗi. Mô hình thứ hai kết nối hệ thống thanh toán tổng tức thời (RTGS) truyền thống với nền tảng DLT thông qua một lớp tương tác chuyên biệt, đồng bộ hoạt động quyết toán nhưng vẫn lưu giữ dự trữ ngoài chuỗi.
Mô hình thứ ba sử dụng tổ chức trung gian tư nhân phát hành các mã thông báo quyết toán được bảo chứng đầy đủ bằng dự trữ tại ngân hàng trung ương. Do dự trữ vẫn nằm ngoài chuỗi, các mã thông báo này đại diện cho quyền yêu cầu thanh toán đối với tổ chức tư nhân, thay vì chính tiền ngân hàng trung ương. Đây là khác biệt quan trọng về mặt rủi ro đối tác và bản chất pháp lý của tài sản quyết toán.
ECB đặt mục tiêu duy trì hệ thống tiền tệ hai tầng hiện nay trong môi trường on-chain. Tiền ngân hàng thương mại tiếp tục được bảo chứng theo tỷ lệ 1:1 bằng tiền ngân hàng trung ương, còn các dạng tiền được mã hóa sẽ thay thế tiền gửi ngân hàng và dự trữ truyền thống. Theo Schnabel, cách tiếp cận này giữ được các đặc tính cốt lõi của hệ thống hiện hành gồm tính an toàn, độ tin cậy và khả năng mở rộng.
Về hạ tầng, Hệ thống Ngân hàng Trung ương châu Âu (Eurosystem) đã đưa nền tảng chuỗi khối Pontes vào hoạt động ngày 21/9/2026. Nền tảng cho phép dùng tiền ngân hàng trung ương để quyết toán các giao dịch tài sản được mã hóa, gồm chứng khoán, tiền gửi ngân hàng và stablecoin, thông qua hệ thống TARGET hoặc hạ tầng DLT của Eurosystem. ECB dự kiến chuyển Pontes sang chế độ vận hành 24/7 và bổ sung khả năng lập trình phi tập trung.
Song song, dự án Appia khởi động từ tháng 3/2026 đang nghiên cứu kiến trúc dài hạn cho thị trường tài chính được mã hóa, với ba cấu hình: một sổ cái dùng chung, nhiều sổ cái dùng chung, hoặc các mạng kết nối với nhau do Eurosystem và các chủ thể thị trường vận hành. Cả ba đều phải bảo đảm khả năng tương tác giữa tiền ngân hàng trung ương bán buôn và các tài sản tài chính.
Trong khung phân loại của Schnabel, tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) bán lẻ và bán buôn thuộc nhóm tài sản quyết toán công, còn tiền gửi ngân hàng được mã hóa và stablecoin thuộc nhóm tài sản quyết toán tư nhân. Trái phiếu, cổ phiếu và các công cụ tài chính được mã hóa được xếp riêng vào nhóm tài sản giao dịch hoặc đầu tư.
ECB đã thử nghiệm các công nghệ quyết toán mới bằng tiền ngân hàng trung ương từ năm 2024 và phê duyệt kế hoạch hai giai đoạn vào năm 2025. Việc Pontes đi vào hoạt động đánh dấu bước chuyển từ thử nghiệm sang triển khai thực tế.
