Cơ quan đăng ký doanh nghiệp Anh xóa tên Zedxion Exchange sau cáo buộc xử lý 1 tỷ USD cho Iran, phơi bày lỗ hổng đăng ký doanh nghiệp bị lạm dụng để né tránh trừng phạt.
Cơ quan đăng ký doanh nghiệp Anh, Companies House, đã chính thức giải thể Zedxion Exchange Ltd. với lý do hồ sơ đăng ký thành lập chứa thông tin “gây hiểu nhầm, sai lệch hoặc lừa dối”, quyết định diễn ra chưa đầy hai tháng sau khi Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài Mỹ (OFAC) đưa Zedxion và nền tảng liên kết Zedcex vào danh sách trừng phạt vì bị cáo buộc giúp Iran né tránh các biện pháp cấm vận quốc tế và có liên hệ với nhà tài chính khét tiếng Babak Zanjani.
Quy mô hoạt động bị cáo buộc không hề nhỏ. Theo công ty phân tích blockchain TRM Labs, Zedxion và Zedcex đã xử lý khoảng 1 tỷ USD dòng tiền liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), chiếm 56% tổng khối lượng giao dịch của hai nền tảng này.
Đặc biệt đáng chú ý, tỷ trọng đó leo lên tới 87% vào năm 2024, tương đương khoảng 619 triệu USD, trước khi giảm về 48% vào năm 2025 khi các hoạt động khác gia tăng. Đây là bức tranh của một nền tảng không đơn thuần bị lợi dụng, mà gần như được vận hành với mục đích né tránh trừng phạt là chức năng cốt lõi.
Danh tính giả và mạng lưới che chắn tinh vi
Hồ sơ đăng ký của Zedxion tại Companies House là một chuỗi thông tin định danh đáng ngờ. Công ty được thành lập vào tháng 5 năm 2021, và đến tháng 10 cùng năm, một cá nhân mang tên “Babak Morteza” được liệt kê làm giám đốc kiêm người có quyền kiểm soát đáng kể, các thông tin nhận dạng trong hồ sơ này trùng khớp với Babak Zanjani, doanh nhân Iran từng bị Mỹ và EU trừng phạt năm 2013 vì rửa hàng tỷ USD doanh thu dầu mỏ thay mặt các thực thể nhà nước Iran.
Sau khi “Babak Morteza” rút khỏi hồ sơ vào tháng 8 năm 2022, một giám đốc mới có tên Elizabeth Newman, được mô tả là công dân Cộng hòa Dominica, được bổ nhiệm thay thế. Các nhà điều tra của Dự án Báo cáo Tội phạm có tổ chức và Tham nhũng (OCCRP) sau đó xác định Newman nhiều khả năng là danh tính giả, với hình ảnh đại diện trong tài liệu quảng bá được lấy từ kho ảnh có sẵn.
Bản thân Zanjani có hành trình pháp lý đặc biệt phức tạp: bị kết án tử hình tại Iran năm 2016 vì tham ô quỹ dầu mỏ nhà nước, bản án sau đó được giảm nhẹ vào năm 2024 sau khi ông hoàn trả số tiền liên quan. Đến năm 2025, ông tái xuất công khai với DotOne Holding Group, tập đoàn hoạt động trong các lĩnh vực tài sản mã hóa, ngoại hối, logistics, hàng không và viễn thông, một danh mục đáng chú ý vì trùng khớp chính xác với hạ tầng thường được sử dụng trong các mạng lưới né tránh trừng phạt.
Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Iran đang đẩy mạnh sử dụng tài sản mã hóa để vượt qua cấm vận. Theo Chainalysis, các địa chỉ tài sản mã hóa bất hợp pháp liên quan đến IRGC đã nhận ít nhất 154 tỷ USD tài sản mã hóa trong năm qua, tăng 162% so với cùng kỳ. Sau các cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhắm vào Iran vào tháng trước, khoảng 10,3 triệu USD trong dòng tài sản mã hóa được ghi nhận chảy ra trong vòng ba ngày, dù nguồn gốc cụ thể chưa được xác định.
Về phía cơ quan quản lý, Companies House đang bắt đầu vận dụng các quyền hạn mở rộng theo Đạo luật Tội phạm Kinh tế và Minh bạch Doanh nghiệp năm 2023. Từ tháng 11 năm 2025, toàn bộ giám đốc và người có quyền kiểm soát đáng kể tại các doanh nghiệp đăng ký tại Anh phải xác minh danh tính, một yêu cầu mà nếu được áp dụng sớm hơn, có thể đã ngăn chặn Zedxion tồn tại trong hệ thống suốt bốn năm.
