Một khảo sát mới của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ cho thấy hơn một phần ba số nhà tâm lý học có bệnh nhân sử dụng AI như một chuyên gia sức khỏe tâm thần bổ sung, ngay cả khi các nhà lâm sàng cảnh báo rằng công nghệ này có thể củng cố các hoang tưởng.
Một khảo sát quy mô lớn của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) với hơn 1.200 nhà tâm lý học vừa phác lộ một xu hướng đáng chú ý: 77% trong số họ cho biết bệnh nhân đã chủ động đưa các cuộc trò chuyện với chatbot AI vào phòng trị liệu, sử dụng công nghệ này để hỗ trợ cảm xúc, tự chẩn đoán hoặc tìm kiếm sự đồng hành.
Con số này không chỉ phản ánh tốc độ thâm nhập nhanh chóng của AI tạo sinh vào đời sống hằng ngày, mà còn đặt ra những câu hỏi cấp bách về ranh giới an toàn trong chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Chatbot AI trong phòng trị liệu: tiện ích hay rủi ro tiềm ẩn?
Dữ liệu từ khảo sát cho thấy mức độ tích hợp AI vào hành trình chăm sóc sức khỏe tâm thần của bệnh nhân đã vượt xa mức độ ghi chép thông thường.
Cụ thể, 39% nhà tâm lý học ghi nhận bệnh nhân dùng AI để tự chẩn đoán tình trạng tâm thần, 35% cho biết bệnh nhân xem chatbot như một chuyên gia tâm thần bổ sung, và 33% xác nhận bệnh nhân sử dụng AI để hỗ trợ quá trình điều trị. Ở chiều kích xã hội, 22% nhà tâm lý học cho biết bệnh nhân dùng AI để kết bạn, trong khi 13% ghi nhận bệnh nhân hình thành các mối quan hệ thân mật với chatbot.
Đáng lo ngại hơn là các tác động lâm sàng quan sát được. Hơn một phần ba số nhà tâm lý học, tức là 36%, cho biết bệnh nhân phát triển sự phụ thuộc vào chatbot ở mức độ đáng kể. Nghiêm trọng hơn, 15% báo cáo các trường hợp bệnh nhân hình thành tư duy méo mó hoặc hoang tưởng có liên quan đến tương tác với AI.
Các phát hiện này khớp với một nghiên cứu độc lập của Đại học Thành phố New York và King’s College London, trong đó một số mô hình AI hàng đầu được phát hiện có khả năng củng cố hoang tưởng bị hại và ý nghĩ tự sát, với xAI Grok 4.1 Fast có kết quả đáng lo ngại nhất.
Bức tranh này xuất hiện trong bối cảnh các nhà phát triển AI đang chịu áp lực pháp lý leo thang. OpenAI, Google và xAI đều đang đối mặt với các vụ kiện liên quan đến thiệt hại ngoài đời thực mà chatbot bị cáo buộc có liên quan, từ một ca tử vong ở Florida được cho là có liên quan đến Gemini của Google, đến các vụ kiện nhằm vào OpenAI liên quan đến xả súng hàng loạt và dùng thuốc quá liều.
Áp lực pháp lý này phản ánh khoảng cách ngày càng rõ giữa tốc độ triển khai chatbot và năng lực quản trị rủi ro của ngành.
Về mặt lâm sàng, APA thừa nhận AI có thể giúp người dùng sắp xếp suy nghĩ và bổ trợ cho quá trình chăm sóc chuyên nghiệp. Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh chatbot không đảm bảo tính riêng tư và không thể thay thế chuyên gia được cấp phép, đặc biệt khi 97% nhà tâm lý học trong các nghiên cứu liên quan cho rằng chatbot có thể vô tình củng cố hành vi tiêu cực, và 94% khẳng định phiên bản hiện tại chưa đủ năng lực điều trị các tình trạng bệnh với mức độ tinh tế cần thiết.
Với thanh thiếu niên và nhóm dân số dễ tổn thương, những giới hạn này càng trở nên cấp thiết hơn.
