Visa và Artemis công bố báo cáo cho thấy giao thức x402 đã xử lý 109,6 triệu giao dịch trị giá 15 triệu USD, báo hiệu một phân khúc thanh toán hoàn toàn mới đang hình thành.
Sự tăng trưởng nhanh chóng của các giao dịch thanh toán tự động giữa các tác nhân AI đang tạo ra nhu cầu đối với một nhóm giải pháp thanh toán mới, được thiết kế riêng để xử lý hàng triệu giao dịch có giá trị dưới 1 USD.
Mạng lưới thanh toán Visa và công ty phân tích dữ liệu trên chuỗi Artemis vừa công bố báo cáo chung mang tên “Thanh toán tác nhân từ nền tảng ban đầu”, nghiên cứu quá trình phát triển hạ tầng cho phép các tác nhân AI tự chủ thanh toán dịch vụ số, tài nguyên điện toán và quyền truy cập dữ liệu mà không cần con người can thiệp trực tiếp vào từng giao dịch.
Hai giao thức thử nghiệm và bài toán chi phí
Trong khuôn khổ nghiên cứu, các tác giả đã phân tích hai giao thức mở dành cho hoạt động thanh toán tự động giữa các tác nhân AI. Giao thức x402, ban đầu do Coinbase và Cloudflare phát triển trước khi quyền quản trị được chuyển giao cho Linux Foundation, đã xử lý 109,6 triệu giao dịch với tổng giá trị khoảng 15 triệu USD kể từ khi ra mắt vào tháng 5/2025.
Trong khi đó, Giao thức thanh toán máy (MPP), do Stripe và Tempo phát triển với sự đóng góp của Visa, đã xử lý khoảng 115.000 giao dịch với tổng giá trị xấp xỉ 25.000 USD chỉ trong những tuần đầu tiên sau khi ra mắt vào tháng 3/2026.
Điểm đáng chú ý mà các nhà phân tích ghi nhận là giá trị thanh toán trung bình trên cả hai mạng lưới chỉ bằng một phần nhỏ của một xu Mỹ, khiến phí do các mạng lưới thẻ truyền thống thu thường cao hơn chính giá trị giao dịch. Điều này cho thấy hạ tầng thanh toán hiện tại đã trở nên kém hiệu quả đối với những trường hợp sử dụng mới do tác nhân AI thúc đẩy.
Các nhà nghiên cứu phân biệt hai phân khúc chính trong thị trường thanh toán tác nhân. Một là các giao dịch mua có giá trị lớn hơn, trong đó tác nhân AI thay mặt người dùng quản lý dịch vụ thuê bao, đặt dịch vụ du lịch hoặc mua hàng hóa, vốn có nhiều điểm tương đồng với thương mại điện tử truyền thống và có thể dựa trên hạ tầng thẻ hiện có.
Hai là các khoản thanh toán siêu nhỏ giữa các hệ thống phần mềm, khi một hệ thống tự động thanh toán cho hệ thống khác để truy cập dữ liệu hoặc tài nguyên điện toán, và chính phân khúc này được đánh giá là cần một hạ tầng thanh toán hoàn toàn mới.
Báo cáo cũng nhấn mạnh những khoảng trống về niềm tin và quy định, khi cơ chế giải quyết tranh chấp và khuôn khổ trách nhiệm pháp lý hiện nay vốn được xây dựng cho giao dịch do con người khởi tạo chưa xử lý được tình huống tác nhân AI tự chủ thực hiện hàng nghìn giao dịch mỗi giờ.
Dù vậy, các nhà phân tích không cho rằng thẻ thanh toán và tài sản mã hóa ổn định sẽ cạnh tranh trực tiếp, mà cho rằng thẻ vẫn sẽ ưu tiên phục vụ giao dịch giá trị cao, còn stablecoin và blockchain phù hợp hơn với thanh toán siêu nhỏ máy với máy nhờ chi phí tối thiểu và tốc độ quyết toán gần như tức thời.
