Giai đoạn 2024 đến 2026, lần đầu tiên trong lịch sử, một blockchain công khai (Ethereum) có thể chạy hợp đồng thông minh trên dữ liệu đã mã hoá khi Zama đưa fhEVM lên mainnet ngày 30/12/2025, đồng thời các tòa án Hoa Kỳ chấp nhận rằng hợp đồng thông minh bất biến không phải là “tài sản” theo luật cấm vận. Hai sự kiện đối lập về bản chất nhưng cùng định hình một thực tại mới, khi công nghệ riêng tư trên blockchain đã vượt khỏi phòng thí nghiệm, trong khi khung pháp lý toàn cầu phân hoá sâu sắc giữa Liên minh châu Âu (cấm), Hoa Kỳ thời Trump (mở), và Trung Quốc (“ẩn danh có kiểm soát”).
1. Khái niệm và hiện trạng
1.1. Bảo mật và quyền riêng tư là gì?
Một blockchain công khai như Bitcoin hay Ethereum vận hành trên nguyên tắc minh bạch tuyệt đối. Mọi giao dịch, số dư và địa chỉ đều được ghi lại công khai, vĩnh viễn, và bất kỳ ai trên thế giới cũng có thể tra cứu. Đây vốn là tính năng cốt lõi giúp blockchain không cần một bên trung gian đáng tin, vì ai cũng tự kiểm chứng được sổ cái. Nhưng chính sự minh bạch đó lại tạo ra vấn đề về quyền riêng tư.
Cần phân biệt hai khái niệm thường bị nhầm lẫn.
Bảo mật (security) theo nghĩa rộng là sự an toàn của tài sản và hệ thống trước tấn công, gian lận hay mất mát. Quyền riêng tư (privacy) hẹp hơn, là khả năng của một người kiểm soát ai được thấy thông tin gì về mình. Một hệ thống có thể rất an toàn về mặt kỹ thuật nhưng hoàn toàn không riêng tư, và blockchain công khai chính là ví dụ điển hình.
Một điểm mấu chốt nữa là sự khác biệt giữa ẩn danh (anonymity) và bí danh (pseudonymity). Địa chỉ ví trên Bitcoin hay Ethereum không phải ẩn danh mà chỉ là bí danh, giống như một bút danh. Bản thân chuỗi ký tự của địa chỉ không gắn tên thật, nhưng một khi ai đó liên kết được địa chỉ với danh tính ngoài đời (qua sàn giao dịch có xác minh danh tính, qua địa chỉ IP, hay qua thói quen chi tiêu), thì toàn bộ lịch sử giao dịch trong quá khứ và tương lai của người đó đều bị phơi bày. Quyền riêng tư trong blockchain, do đó, là nỗ lực cắt đứt mối liên kết này bằng các kỹ thuật mật mã.
1.2. Vì sao quyền riêng tư trở thành mảnh ghép quan trọng của hạ tầng blockchain?
Trong những năm đầu, quyền riêng tư bị xem như một tính năng phụ, thậm chí đáng ngờ, vì nhiều người cho rằng chỉ kẻ xấu mới cần che giấu giao dịch. Nhưng khi blockchain công khai chuyển dần từ nơi thử nghiệm của giới đam mê công nghệ sang hạ tầng thực sự cho thanh toán, tài chính và lưu trữ giá trị, một nhận thức mới hình thành, đó là một sổ cái phơi bày toàn bộ thông tin sẽ không bao giờ phù hợp cho việc sử dụng đại trà. Quyền riêng tư vì thế chuyển từ tính năng thành điều kiện tiên quyết để blockchain được chấp nhận rộng rãi.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở chỗ minh bạch mặc định là con dao hai lưỡi. Cùng một đặc tính giúp ai cũng tự kiểm chứng được sổ cái lại khiến mọi thông tin tài chính của một người bị phơi bày vĩnh viễn. Nếu một doanh nghiệp trả lương cho nhân viên bằng tiền mã hoá trên blockchain công khai, thì toàn bộ nhân viên có thể thấy lương của nhau, đối thủ có thể biết doanh nghiệp trả bao nhiêu cho nhà cung cấp nào, và bất kỳ ai cũng nắm được số dư của công ty. Trong đời thực không ai chấp nhận dán bảng kê tài khoản ngân hàng của mình lên cửa nhà, nên một hạ tầng tài chính buộc người ta phải làm đúng như vậy thì khó lòng được dùng cho các giao dịch nghiêm túc.
- Ở góc độ cá nhân, sự minh bạch tuyệt đối tạo ra rủi ro an toàn trực tiếp. Khi số dư và dòng tiền bị công khai, một người dễ trở thành mục tiêu của tấn công mạng, tống tiền hay thậm chí bắt cóc đòi tiền chuộc, điều đã xảy ra với những người nắm giữ tài sản số lớn. Quyền riêng tư cũng là tấm khiên cho các nhóm dễ tổn thương như nhà báo, nhà hoạt động xã hội hay người bất đồng chính kiến, vốn có thể bị truy vết và trừng phạt nếu dòng tiền bị lộ.
- Ở góc độ doanh nghiệp và tổ chức, quyền riêng tư là điều kiện gần như bắt buộc. Không một công ty nào vận hành được trên hạ tầng mà mọi giao dịch với đối tác, mọi khoản thanh toán và mọi chiến lược dòng tiền đều hiển thị cho đối thủ cạnh tranh. Đây chính là rào cản lớn nhất khiến các tổ chức tài chính lớn dè dặt với blockchain công khai trong nhiều năm, và cũng là lý do các dự án như JPMorgan Kinexys hay Project Agorá của BIS đều đặt bảo mật giao dịch làm yêu cầu cốt lõi.
Quyền riêng tư còn gắn liền với tính công bằng của thị trường trên chuỗi. Khi mọi giao dịch chờ xử lý đều công khai, các bên trung gian có thể nhìn thấy lệnh của người dùng và đặt lệnh của mình trước để trục lợi, một vấn đề được gọi chung là MEV. Nếu không có quyền riêng tư ở tầng giao dịch, người dùng thông thường luôn ở thế bất lợi trước những bên có khả năng quan sát và phản ứng nhanh hơn.
Cuối cùng, nhiều chuyên gia coi quyền riêng tư tài chính là một quyền cơ bản, tương tự quyền sử dụng tiền mặt. Tiền mặt cho phép hai người trao đổi giá trị mà không cần báo cáo cho bên thứ ba, và lập luận của phái ủng hộ là công dân không nên mất quyền đó chỉ vì chuyển sang dùng tiền kỹ thuật số. Tổng hợp lại, năm yếu tố này, gồm tính khả dụng đại trà, an toàn cá nhân, bảo mật doanh nghiệp, công bằng thị trường và quyền cơ bản, giải thích vì sao quyền riêng tư không còn là phần thêm vào, mà đã trở thành một lớp hạ tầng mà phần lớn các dự án blockchain nghiêm túc đều phải tính đến.
1.3. Các vấn đề của quyền riêng tư ở giai đoạn hiện tại
Dù được thừa nhận là quan trọng, quyền riêng tư trên blockchain vẫn còn nhiều vấn đề chưa giải quyết trọn vẹn, và chính những vấn đề này định hình các xu hướng công nghệ sẽ phân tích ở phần sau.
Vấn đề nền tảng nhất là blockchain công khai vốn minh bạch mặc định, trong khi năng lực phân tích chuỗi ngày càng mạnh. Các công ty như Chainalysis hay Elliptic đã phát triển công cụ lần ngược dòng tiền và gỡ bỏ tính bí danh của hàng triệu địa chỉ, biến lập luận blockchain vốn đã ẩn danh thành một hiểu lầm phổ biến. Trên thực tế, blockchain công khai là một trong những hệ thống tài chính dễ giám sát nhất từng tồn tại, và muốn có quyền riêng tư thì phải chủ động thêm vào bằng các lớp công nghệ riêng.
Vấn đề thứ hai là quyền riêng tư tùy chọn thường yếu trong thực tế. Khi người dùng được tự chọn có ẩn giao dịch hay không, phần đông không dùng tính năng ẩn, khiến tập người dùng ẩn quá nhỏ và dễ bị suy luận ngược. Trường hợp Zcash phân tích ở mục 2.1 là minh chứng rõ nhất, khi một thiết kế bảo vệ rất mạnh về lý thuyết lại bị suy yếu vì quá ít người thực sự sử dụng nó.
Vấn đề thứ ba là sự đánh đổi giữa quyền riêng tư và khả năng tuân thủ pháp luật. Một hệ thống ẩn danh tuyệt đối thì khó kiểm soát rửa tiền, trong khi một hệ thống minh bạch hoàn toàn thì xâm phạm quyền cá nhân. Tìm điểm cân bằng giữa hai cực này là bài toán trung tâm, và cũng là lý do các cơ chế tiết lộ chọn lọc như khoá xem hay bằng chứng vô can ra đời. Đi kèm là rủi ro pháp lý ngày càng gay gắt, khi các công cụ riêng tư bị cấm vận, các đồng tiền riêng tư bị gỡ khỏi sàn giao dịch, và một số lập trình viên viết phần mềm riêng tư bị truy tố hình sự, tạo áp lực cho cả người phát triển lẫn người dùng.
Vấn đề thứ tư là chi phí kỹ thuật. Các kỹ thuật mạnh nhất như bằng chứng không tiết lộ thông tin hay mã hoá toàn đồng cấu đều tốn nhiều tài nguyên tính toán hơn giao dịch thông thường, có khi chậm hơn hàng nghìn lần, dù khoảng cách này đang được thu hẹp nhanh. Chi phí cao đồng nghĩa với phí giao dịch lớn hơn và tốc độ chậm hơn, làm giảm sức cạnh tranh so với các giải pháp minh bạch.
Vấn đề thứ năm là trải nghiệm người dùng phức tạp và rủi ro mất khoá. Ví riêng tư đòi hỏi người dùng hiểu các khái niệm mới như khoá xem, quá trình quét và đồng bộ giao dịch mất thời gian, và việc khôi phục tài khoản khó hơn ví thông thường. Một sai sót nhỏ có thể khiến mất tiền vĩnh viễn, và rào cản này khiến quyền riêng tư khó trở thành mặc định trên thực tế.
Cuối cùng là nhóm rủi ro mới nổi, gồm tấn công bụi khi kẻ xấu gửi một lượng nhỏ tiền bẩn vào ví người vô tội để khiến họ bị đóng băng tài khoản, các lỗ hổng phần cứng trong môi trường thực thi tin cậy được phát hiện trong năm 2025, và nguy cơ dài hạn từ máy tính lượng tử có thể phá vỡ chữ ký số đang bảo vệ hầu hết blockchain hiện nay.
2. Chín xu hướng công nghệ quyền riêng tư trên blockchain
2.1. Từ quyền riêng tư tùy chọn sang quyền riêng tư mặc định
Trong các blockchain có yếu tố riêng tư, hai triết lý thiết kế đối lập nhau. Mô hình tùy chọn (optional privacy) cho người dùng tự quyết định có ẩn giao dịch hay không, tiêu biểu là Zcash với hai loại địa chỉ minh bạch (transparent) và ẩn (shielded). Mô hình mặc định (default privacy) bắt buộc toàn bộ giao dịch đều ẩn, tiêu biểu là Monero. Khác biệt then chốt nằm ở kích thước tập ẩn danh (anonymity set), tức số lượng giao dịch mà người quan sát không thể phân biệt được với nhau.
Trường hợp Zcash cho thấy điểm yếu của mô hình tùy chọn. Hai nghiên cứu kinh điển của Quesnelle (2017) và Kappos cùng cộng sự (USENIX Security 2018) phát hiện khoảng 31,5% lượng coin đi vào bể ẩn (shielded pool) sau đó được rút ra với số lượng tương đương, tạo ra “giao dịch khứ hồi” mà các phương pháp suy luận đơn giản có thể nối lại. Bằng cách này, hơn 80% giao dịch Zcash thời điểm đó có thể được liên kết với ít nhất một giao dịch minh bạch. Tuy nhiên, từ khi ví Zashi ra đời năm 2024 với cài đặt ẩn mặc định, tỷ lệ nguồn cung nằm trong shielded pool đã tăng từ khoảng 8% đầu năm 2024 lên gần 30% vào tháng 6/2026, với đỉnh giao dịch ẩn hàng ngày đạt 59,3% trong tháng 2/2026.
Monero đi con đường ngược lại. Từ năm 2017, mọi giao dịch đều bắt buộc dùng đồng thời chữ ký vòng (ring signatures), địa chỉ tàng hình (stealth addresses) và che giấu số tiền (RingCT). Nâng cấp FCMP++ đang triển khai cuối 2026 sẽ mở rộng tập ẩn danh ra toàn bộ chuỗi, biến mỗi giao dịch thành ẩn danh ở quy mô toàn mạng. Điều này cho thấy quyền riêng tư chỉ thực sự bảo vệ khi đủ đông người sử dụng, và điều đó chỉ xảy ra khi nó là mặc định, hoặc khi trải nghiệm người dùng đủ tốt để biến nó thành mặc định trên thực tế.
2.2. Quyền riêng tư lập trình được (programmable privacy)
Xu hướng thứ hai mở rộng riêng tư từ phạm vi chuyển tiền sang phạm vi hợp đồng thông minh có thể tuỳ biến. Aztec Network ra mắt Ignition Chain trên Ethereum ngày 19/11/2025, là mạng riêng tư đầu tiên đạt cấp độ phi tập trung “Stage 2” theo xếp hạng L2Beat, với mô hình lai cho phép một hợp đồng có cả trạng thái công khai và trạng thái riêng tư. Đợt đấu giá token AZTEC tháng 12/2025 huy động 60,8 triệu USD (19.476 ETH), với một nửa nguồn vốn đến từ cộng đồng. Đồng sáng lập Zac Williamson tuyên bố giai đoạn 2025 đến 2035 sẽ là thập kỷ quay vòng của công nghệ riêng tư, và rằng quyền riêng tư phải là công cụ thực thi chứ không phải tính năng dán thêm.
Aztec phát triển ngôn ngữ Noir, được ví như “LLVM của zk-SNARKs”, cho phép lập trình viên viết mạch chứng minh không tiết lộ thông tin bằng cú pháp giống Rust, biên dịch ra nhiều hệ chứng minh khác nhau và xác minh trên bất kỳ chuỗi tương thích Ethereum (EVM) nào. Aleo đi theo hướng Layer 1 độc lập, ra mắt mainnet 18/9/2024 với hơn 350 ứng dụng và sử dụng ngôn ngữ Leo kết hợp ưu điểm của Ethereum (hợp đồng thông minh) và Zcash (riêng tư). Tổng vốn huy động của Aleo lên tới khoảng 298 triệu USD, gồm vòng Series B 200 triệu USD do SoftBank Vision Fund 2 và Kora Management đồng dẫn dắt năm 2022. Một số ứng dụng đã đi vào thực tế như hộ chiếu chứng minh không thuộc danh sách cấm vận mà không lộ thông tin gốc, bỏ phiếu kín cho tổ chức tự trị phi tập trung, và cho vay không lộ tài sản thế chấp.
2.3. Mã hoá toàn đồng cấu (FHE) trên blockchain
Mã hoá toàn đồng cấu (fully homomorphic encryption, viết tắt FHE) cho phép tính toán trực tiếp trên dữ liệu đã mã hoá mà không cần giải mã. Được Craig Gentry hiện thực hoá năm 2009, FHE từng được gọi là “chén thánh” của mật mã học và nay đã vượt ngưỡng khả thi sản xuất.
Zama, công ty Pháp do Rand Hindi và Pascal Paillier sáng lập, trở thành kỳ lân FHE đầu tiên thế giới với vòng Series B 57 triệu USD ngày 25/6/2025, nâng tổng vốn lên trên 150 triệu USD và định giá vượt 1 tỷ USD. Ngày 30/12/2025, Zama đưa fhEVM lên mainnet Ethereum, với giao dịch stablecoin bảo mật đầu tiên (cUSDT) chỉ tốn phí gas khoảng 0,13 USD. Trong giai đoạn thử nghiệm từ 1/7/2025 đến 30/12/2025, mạng đã xử lý hơn 6,9 triệu giao dịch và triển khai 27.662 hợp đồng bảo mật, với các nhà vận hành genesis gồm Etherscan, Fireblocks, Ledger, OpenZeppelin, LayerZero. Rand Hindi cho rằng hầu hết các giao dịch blockchain rồi sẽ cần bảo mật.
Fhenix, do cựu giám đốc bộ phận FHE của Intel là Guy Itzhaki sáng lập, chuyển từ mô hình Layer 2 sang bộ đồng xử lý FHE (CoFHE) đặt ngoài chuỗi, hiện đã hoạt động trên Arbitrum và mạng thử nghiệm Ethereum, huy động tổng 22 triệu USD. Inco Network xây dựng lớp bảo mật theo kiểu mô-đun với 10 triệu USD vốn huy động qua 3 vòng, và là đồng sáng lập Confidential Token Association cùng OpenZeppelin và Zama, công bố chuẩn ERC-7984 cho token có số dư mã hoá. Hiệu suất FHE đã được cải thiện gấp 100 lần kể từ 2020, với độ trễ giải mã trên GPU xuống dưới 1 mili-giây và mục tiêu từ 1.000 đến 10.000 giao dịch mỗi giây vào cuối 2026 khi có phần cứng chuyên dụng.
2.4. Tiết lộ chọn lọc và quyền riêng tư thân thiện tuân thủ
Đây có lẽ là xu hướng có ý nghĩa pháp lý quan trọng nhất. Bài nghiên cứu “Blockchain Privacy and Regulatory Compliance: Towards a Practical Equilibrium” (SSRN, tháng 9/2023) do Vitalik Buterin đồng tác giả với Jacob Illum (Chainalysis), Matthias Nadler, Fabian Schär (Đại học Basel) và Ameen Soleimani đề xuất khái niệm cân bằng tách biệt (separating equilibrium), theo đó người dùng có tiền sạch có động cơ và khả năng chứng minh điều đó bằng bằng chứng không tiết lộ thông tin, còn kẻ xấu thì không, do đó hai nhóm tự nhiên tách ra mà không cần tiết lộ lịch sử giao dịch.
Privacy Pools, do công ty 0xbow phát triển và ra mắt mainnet Ethereum ngày 31/3/2025, là hiện thực hoá trực tiếp đề xuất này. Sau khoảng 8 tháng, hệ thống đã có khối lượng 6 triệu USD, trên 1.500 người dùng và 1.186 lượt rút. Đáng chú ý, Ethereum Foundation tích hợp Privacy Pools vào ví chuẩn Kohaku tại Devconnect Buenos Aires tháng 11/2025, lần đầu tiên một công nghệ riêng tư được đưa vào hạ tầng cốt lõi của Ethereum. Railgun, hoạt động trên Ethereum, BNB Smart Chain, Polygon và Arbitrum, sử dụng cơ chế “bằng chứng vô can” (proof of innocence) yêu cầu mỗi khoản tiền vào phải kèm bằng chứng không liên quan đến danh sách cấm vận. Tổng giá trị khoá trong Railgun tăng từ 14 triệu USD lên gần 90 triệu USD trong năm 2024, với tổng khối lượng kể từ lúc ra mắt đạt 2,62 tỷ USD.
Ngày 15/4/2024, Vitalik Buterin công khai chuyển 100 ETH (khoảng 330.000 USD) qua Railgun và tuyên bố “privacy is normal”, tức quyền riêng tư là chuyện bình thường. Ông giải thích Railgun dùng giao thức privacy pools khiến kẻ xấu rất khó tham gia mà không xâm phạm quyền riêng tư của người dùng.
2.5. Chứng minh không tiết lộ thông tin cho danh tính (ZK identity)
Xu hướng này cho phép người dùng chứng minh thuộc tính như tuổi, quốc tịch hay đã xác minh danh tính mà không tiết lộ dữ liệu gốc. Anon Aadhaar, dự án của nhóm Privacy & Scaling Explorations thuộc Ethereum Foundation, áp dụng cho hệ thống căn cước Aadhaar Ấn Độ với hơn 1,4 tỷ người tham gia, là hệ thống danh tính lớn nhất thế giới. Người dùng có thể chứng minh sở hữu một thẻ Aadhaar hợp lệ mà không lộ số 12 chữ số.
Worldcoin (đổi tên thành World Network tháng 10/2024) đi theo hướng tham vọng hơn nhưng cũng gây tranh cãi, đó là quét mống mắt bằng thiết bị “Orb” để tạo World ID làm bằng chứng tính người. Đến cuối 2025, hệ thống đã có gần 38 triệu người dùng với hơn 12 triệu đã xác thực bằng Orb tại 35 quốc gia. Tuy nhiên, ít nhất 9 cơ quan bảo vệ dữ liệu đã đình chỉ hoặc cấm Worldcoin, gồm Tây Ban Nha (3/2024), Bồ Đào Nha (3/2024), Hong Kong (5/2024), Hàn Quốc (9/2024), Đức (12/2024), Brazil (1/2025), Indonesia (5/2025), Kenya (tuyên bố bất hợp pháp tháng 5/2025), và Colombia. Vitalik Buterin trong tiểu luận tháng 7/2023 nhận định Worldcoin tốt hơn đáng kể về bảo vệ riêng tư so với các hệ thống công khai video khuôn mặt, nhưng vẫn cảnh báo rủi ro phải tin vào nhà sản xuất Orb. Các dự án khác như Privado ID (tách khỏi Polygon Labs tháng 6/2024) và zkPassport (đọc chip trong hộ chiếu sinh học của hơn 130 quốc gia) đại diện cho hướng tiếp cận ít tập trung hơn.
2.6. Hậu lượng tử và zk-STARKs kháng máy tính lượng tử
Thuật toán Shor công bố năm 1994 cho phép máy tính lượng tử đủ mạnh phá vỡ chữ ký số ECDSA, vốn là nền tảng của Bitcoin, Ethereum và hầu hết blockchain hiện tại. Một nghiên cứu của Google năm 2026 dự báo “ngày Q”, thời điểm máy tính lượng tử có thể bẻ mã trong dưới 9 phút, có thể đến năm 2029. Nguy cơ hiện tại nằm ở chiến thuật “thu hoạch ngay, giải mã sau”, tức kẻ tấn công lưu trữ dữ liệu mã hoá hôm nay để giải về sau.
Ngày 13/8/2024, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) chính thức ban hành 3 chuẩn hậu lượng tử đầu tiên, gồm FIPS 203 (ML-KEM) cho trao đổi khoá, FIPS 204 (ML-DSA) cho chữ ký số, và FIPS 205 (SLH-DSA) dựa trên hàm băm cho an toàn dài hạn. Chuẩn thứ 4 là FIPS 206 (FN-DSA, dựa trên Falcon) đang ở giai đoạn dự thảo công khai, dự kiến hoàn thiện cuối 2026.
Ethereum đã chuẩn bị từ sớm. Tại Devcon Bangkok ngày 12/11/2024, Justin Drake công bố đề xuất Beam Chain, được giới chuyên môn gọi là “Ethereum 3.0”, thay thế Beacon Chain hiện tại bằng kiến trúc kết hợp zk-SNARK và chữ ký hậu lượng tử dựa trên hàm băm, đồng thời giảm yêu cầu đặt cọc của người xác thực từ 32 ETH xuống 1 ETH. Lộ trình dự kiến gồm đặc tả năm 2025, phát triển năm 2026, kiểm thử năm 2027 và mainnet khoảng năm 2028. Bitcoin đang theo dõi đề xuất BIP-360 (“Pay-to-Merkle-Root”) do Hunter Beast và Ethan Heilman đồng tác giả, với mạng thử nghiệm công khai tháng 3/2026, và Heilman ước tính cần khoảng 7 năm để Bitcoin chuyển đổi hoàn toàn. StarkWare có lợi thế tự nhiên vì zk-STARKs dựa trên hàm băm chống va chạm vốn kháng lượng tử ngay từ thiết kế, trong khi zk-SNARKs sử dụng phép ghép cặp trên đường cong elliptic dễ bị thuật toán Shor phá.
2.7. Tính toán bảo mật và môi trường thực thi tin cậy (TEE)
Môi trường thực thi tin cậy (trusted execution environment, viết tắt TEE) như Intel SGX và AMD SEV-SNP tạo ra vùng cách ly trong CPU, được kỳ vọng cho phép tính toán bảo mật mà không cần các kỹ thuật mật mã nặng. Secret Network (mainnet từ 9/2020) và Oasis Sapphire, mạng tương thích Ethereum có tính bảo mật đầu tiên, là hai blockchain tiêu biểu xây dựng trên kiến trúc này.
Tuy nhiên, năm 2025 đánh dấu cuộc khủng hoảng niềm tin của TEE. Tháng 9/2025, nhóm nghiên cứu KU Leuven, Birmingham và Durham công bố tấn công Battering RAM, theo đó với một thiết bị xen giữa CPU và bộ nhớ giá chỉ 50 USD, kẻ tấn công có thể đọc ghi tuỳ ý vào vùng cách ly của Intel SGX và phá vỡ chứng thực từ xa của AMD SEV-SNP. Cùng thời gian, nhóm Georgia Tech và Purdue công bố tấn công WireTap, theo đó với thiết bị giá khoảng 1.000 USD, kẻ tấn công có thể trích xuất khoá ECDSA của vùng cấp chứng thực, nghĩa là phá một lần thì dùng được mọi nơi. Báo cáo WireTap nêu trực tiếp Secret Network, Phala Network, Crust và IntegriTEE là các blockchain bị ảnh hưởng. Intel và AMD đều phản hồi rằng tấn công vật lý nằm ngoài mô hình mối đe doạ chính thức, qua đó đẩy trách nhiệm sang nhà vận hành trung tâm dữ liệu. Hệ quả là TEE vẫn hữu dụng như một lớp phòng thủ chiều sâu nhưng không còn được coi là giải pháp riêng tư không cần tin cậy, và xu hướng năm 2026 là kết hợp TEE với bằng chứng không tiết lộ thông tin, tính toán đa bên và FHE.
2.8. Học máy không tiết lộ thông tin (zkML) và quyền riêng tư cho tác nhân AI
zkML cho phép chứng minh một mô hình AI chạy đúng trên một đầu vào cụ thể mà không lộ trọng số, đầu vào hoặc đầu ra. Thư viện EZKL hiện là chuẩn thực tế phổ biến nhất, nhanh hơn RISC Zero khoảng 66 lần về thời gian chứng minh và dùng ít hơn 98% bộ nhớ. Modulus Labs, do Daniel Shorr lãnh đạo, đã huy động 6,3 triệu USD vào tháng 10/2023 và hợp tác với Worldcoin, Spectral Finance, Ion Protocol trong các ứng dụng đánh giá tín dụng và xác thực AI trên chuỗi. Theo phân tích của ICME Labs, độ tốn kém của zkML đã giảm từ mức 100.000 đến 1.000.000 lần năm 2022 xuống mức cho phép chứng minh đầy đủ mô hình GPT-2 trong năm 2025, với xác minh cho mạng tích chập nhanh hơn 521 lần trong dưới một giây.
Trong mảng tác nhân AI, Phala Network kết hợp Intel TDX với GPU bảo mật của NVIDIA dòng H100, H200, B300 cho phép suy luận mô hình ngôn ngữ lớn bảo mật với chi phí phụ trội chỉ 5 đến 10% so với chạy thông thường, và Phala đã gia nhập NVIDIA Inception Program cùng Linux Foundation Confidential Computing Consortium trong năm 2025. Daniel Shorr ví zkML như “dấu tick xanh cho AI”, giúp giải bài toán phân định nội dung thật và giả trong thời đại deepfake.
2.9. Quyền riêng tư trong thanh toán doanh nghiệp và tiền tệ kỹ thuật số ngân hàng trung ương
Project Tourbillon của Trung tâm Đổi mới BIS Thuỵ Sĩ, kết thúc tháng 11/2023, lần đầu chứng minh trên kỹ thuật rằng quyền riêng tư kiểu tiền mặt là khả thi cho tiền tệ kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) bán lẻ. Theo mô hình “ẩn danh phía người trả” của Tourbillon, người trả hoàn toàn ẩn danh với người nhận, ngân hàng thương mại và ngân hàng trung ương, còn người nhận được nhận diện với ngân hàng của mình để chống trốn thuế. Hai nguyên mẫu eCash 1.0 và eCash 2.0 dựa trên thiết kế chữ ký mù của David Chaum, và đã thử nghiệm cả mật mã kháng lượng tử.
JPMorgan Kinexys, đổi tên từ Onyx ngày 6/11/2024, đã xử lý tổng cộng trên 1,5 nghìn tỷ USD với khối lượng trung bình hơn 2 tỷ USD mỗi ngày. Project EPIC của Kinexys tích hợp bằng chứng không tiết lộ thông tin và mã hoá toàn đồng cấu qua hợp tác với Zama, chứng minh đường nối trực tiếp giữa công nghệ riêng tư nguồn mở và hạ tầng tài chính tổ chức lớn nhất thế giới. Project Agorá của BIS với 7 ngân hàng trung ương, gồm Fed New York, ECB, BoE, BoJ và BoK, công bố kết quả nguyên mẫu ngày 27/5/2026, xác nhận quyền riêng tư có thể được bảo vệ ở cả cấp số dư và cấp giao dịch trong thanh toán xuyên biên giới.
Lập trường của ECB về Euro số thể hiện qua các phát biểu của Piero Cipollone tháng 9 và 11/2025, theo đó chế độ ngoại tuyến sẽ có quyền riêng tư kiểu tiền mặt, còn chế độ trực tuyến đạt mức riêng tư cao nhưng không hoàn toàn ẩn danh vì vẫn phải tuân thủ phòng chống rửa tiền và xác minh danh tính. Christine Lagarde khẳng định trước Nghị viện châu Âu rằng quy định xác minh khách hàng và phòng chống rửa tiền là bắt buộc, đồng thời ECB cố gắng bảo vệ quyền riêng tư song song.
3. Các luồng quan điểm trái chiều về quyền riêng tư với người dùng
Quan điểm 1: Ủng hộ quyền riêng tư cho người dùng thông thường
Trong tiểu luận “Why I support privacy” đăng ngày 14/4/2025, Vitalik Buterin xây dựng lập luận trên ba trụ cột là tự do, trật tự và tiến bộ. Ông viết rằng quyền riêng tư cho chúng ta không gian để sống theo cách đáp ứng nhu cầu của mình, mà không phải luôn lo lắng về việc hành động của mình bị nhìn nhận thế nào trong mọi trò chơi chính trị và xã hội. Vitalik phản đối các đề xuất cài “cổng hậu” của chính phủ với lập luận rằng dữ liệu có thể bị tấn công (ông dẫn vụ tin tặc Trung Quốc tấn công hạ tầng viễn thông Mỹ năm 2024 và dữ liệu chính phủ Ukraine bị Nga đánh cắp năm 2025), và rằng một chính phủ đáng tin hôm nay có thể không đáng tin ngày mai. Đối với người dùng bình thường, ông liệt kê nhiều trường hợp cần riêng tư như lương, hồ sơ y tế, lá phiếu và quyên góp chính trị, tất cả đều là hoạt động bình thường được bảo vệ bằng chia sẻ chọn lọc.
Edward Snowden đóng vai trò biểu tượng cho lập luận quyền riêng tư tài chính là nhân quyền. Ông tham gia nghi thức khởi tạo tin cậy đầu tiên của Zcash tháng 10/2016 dưới bí danh “John Dobbertin”, không nhận thù lao hay token nào, như một dịch vụ công ích. Trong video Zcash Media năm 2022, Snowden nói rằng Bitcoin nổi tiếng là sổ cái mở, nhưng vấn đề là không thể có thương mại tự do thực sự nếu không có thương mại riêng tư, và không thể có xã hội tự do nếu không có thương mại tự do. Câu nói nổi tiếng của Snowden, rằng lập luận bạn không quan tâm đến quyền riêng tư vì không có gì để giấu chẳng khác gì nói bạn không quan tâm đến tự do ngôn luận vì không có gì để nói, tiếp tục là khẩu hiệu của phong trào.
Zooko Wilcox, cựu CEO của Electric Coin Company phát triển Zcash, trong podcast CoinDesk ngày 10/12/2025 gọi nền kinh tế giám sát hiện đại là một thí nghiệm cấp tiến và nguy hiểm, còn quyền riêng tư bằng mật mã chỉ là sự trở về xã hội ổn định mà loài người luôn biết tới. Quan điểm này được củng cố bởi Hester Peirce, ủy viên SEC, tại Hội nghị Khoa học Blockchain ngày 4/8/2025, khi bà cho rằng việc tước đi quyền riêng tư tài chính của công dân, dù bằng chương trình giám sát rộng khắp hay hạn chế công nghệ bảo vệ, đều phá hủy nền tảng và tự do của gia đình, cộng đồng và quốc gia.
Về phía tổ chức, Coin Center đã khởi kiện OFAC trong vụ Coin Center v. Yellen tháng 10/2022. Peter Van Valkenburgh và Jerry Brito lập luận rằng quyền riêng tư là bình thường với người làm công ăn lương, người quyên góp từ thiện, thậm chí cả người nổi tiếng, nhưng trên Ethereum thì không bình thường trừ khi dùng công cụ như Tornado Cash. Electronic Frontier Foundation (EFF) nộp văn bản thân hữu trong vụ Van Loon (5/2023) và Roman Storm (1/2025), lập luận rằng việc công bố mã máy tính là phát biểu được Tu chính án Thứ nhất bảo vệ, và rằng gần như mọi công cụ phần mềm bảo vệ quyền riêng tư đều có tính lưỡng dụng. Tổ chức European Digital Rights (EDRi) cảnh báo các đề xuất MiCA, AMLR và Digital Omnibus có thể biến dịch vụ công thành hệ thống thu thập dữ liệu hàng loạt.
Lập luận về “hiệu ứng ớn lạnh” (chilling effect) có bằng chứng thực nghiệm. Nghiên cứu của Penney năm 2016 đăng trên Berkeley Technology Law Journal chứng minh lượng truy cập các bài Wikipedia có chủ đề nhạy cảm như khủng bố hay giám sát giảm rõ rệt và có ý nghĩa thống kê sau khi Snowden tiết lộ chương trình NSA năm 2013. Khảo sát của PEN America cho thấy 28% nhà văn Mỹ tự kiểm duyệt chủ đề sau sự kiện Snowden. Lập luận bảo vệ người yếu thế cũng được minh chứng cụ thể, khi người biểu tình Hong Kong giai đoạn 2019 đến 2020 chuyển sang tiền mặt để tránh thẻ Octopus, và Tyler Almeida, đồng nguyên đơn của Coin Center, dùng Tornado Cash quyên góp cho Ukraine vì sợ các nhóm hacker được nhà nước Nga tài trợ trả đũa.
Quan điểm 2: Lo ngại từ phía cơ quan quản lý
Các cơ quan quản lý toàn cầu hội tụ ở một quan điểm chung, rằng việc tăng cường ẩn danh ở tầng giao thức không tương thích với khung phòng chống rửa tiền hiện đại. FATF trong báo cáo cập nhật tháng 10/2021 xếp các đồng tiền tăng cường ẩn danh, máy trộn, sàn phi tập trung và ví riêng tư vào nhóm rủi ro cao nhất. Bản sửa đổi Khuyến nghị 16 (Travel Rule) ngày 18/6/2025 yêu cầu mọi nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo gốc phải thu thập thông tin người gửi và người nhận với ngưỡng 1.000 USD. Báo cáo cập nhật năm 2025 của FATF ghi nhận chỉ 1 trên 138 quốc gia được đánh giá tuân thủ đầy đủ Khuyến nghị 15, một trở ngại lớn cho giảm thiểu rủi ro toàn cầu.
Bộ Tài chính Hoa Kỳ trong thông cáo ngày 8/8/2022 khẳng định Tornado Cash đã được sử dụng để rửa hơn 7 tỷ USD tài sản ảo, bao gồm 455 triệu USD bị nhóm Lazarus đánh cắp từ Ronin và 96 triệu USD từ Harmony. FinCEN đề xuất quy tắc ngày 19/10/2023 lần đầu sử dụng quyền theo Mục 311 của Đạo luật USA PATRIOT để chỉ định việc trộn tài sản ảo là mối quan ngại rửa tiền chính, ở cấp loại hình chứ không phải định chế cụ thể. Giám đốc FinCEN Andrea Gacki cho rằng dịch vụ trộn tài sản ảo cung cấp một dịch vụ thiết yếu cho phép các tác nhân trong hệ sinh thái tống tiền mã hoá, các tác nhân quốc gia bất hảo và các tội phạm khác tài trợ cho hoạt động phi pháp.
Quy định AMLR (EU) 2024/1624, Điều 79, cấm các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính và nhà cung cấp dịch vụ tài sản tiền điện tử duy trì tài khoản ẩn danh và tài khoản sử dụng các đồng tiền tăng cường ẩn danh từ ngày 10/7/2027. Lời mở đầu thứ 22 của AMLR nêu rõ rằng tính ẩn danh của tài sản số khiến chúng có nguy cơ bị lạm dụng cho mục đích tội phạm. Christine Lagarde, Chủ tịch ECB, tại sự kiện Reuters Next ngày 13/1/2021 đã gọi Bitcoin là tài sản đầu cơ cao đã tiến hành một số hoạt động đáng ngờ và một số hoạt động rửa tiền hoàn toàn đáng lên án.
Về số liệu, báo cáo Chainalysis Crypto Crime Report 2026 ghi nhận tổng giá trị nhận bởi địa chỉ bất hợp pháp đạt ít nhất 154 tỷ USD trong năm 2025, tăng 162% so với năm 2024, với CHDCND Triều Tiên đánh cắp 2 tỷ USD chỉ trong năm 2025, bao gồm vụ Bybit 1,5 tỷ USD tháng 2/2025 là vụ trộm tiền mã hoá lớn nhất lịch sử. Stablecoin chiếm 84% giao dịch bất hợp pháp, đã thay thế các đồng tiền riêng tư và Bitcoin làm công cụ chính. Đáng chú ý, hoạt động máy trộn giảm 37% trong năm 2025 sau các đợt cấm vận Tornado Cash và Blender.io, cho thấy hiệu quả của cấm vận có mục tiêu. Tuy nhiên, tỷ trọng giao dịch bất hợp pháp trên tổng khối lượng vẫn dưới 1%, thấp hơn ước tính của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm cho rửa tiền trong hệ thống tài chính truyền thống, vốn ở mức 2 đến 5% GDP toàn cầu. Phát biểu của Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren rằng mặt tối của tiền mã hoá là mối liên kết quan trọng trong tài trợ khủng bố, buôn người và buôn ma tuý tóm tắt lập luận an ninh quốc gia, rằng ngay cả khi tỷ trọng thấp, giá trị tuyệt đối và mức độ tập trung vào các tác nhân nhà nước như Bắc Hàn, Iran, Nga và Hamas là không thể chấp nhận.
Quan điểm 3: So sánh đa quốc gia và 3 mô hình chính sách
Có ba mô hình rõ rệt đang định hình tương lai. Mô hình thứ nhất là “cấm để truy vết”, áp dụng ở EU, Dubai, Nhật và Hàn, cấm hoàn toàn đồng tiền riêng tư tại các nhà cung cấp được cấp phép, chấp nhận đánh đổi rằng người dùng vẫn có thể tự lưu trữ và giao dịch ngang hàng nhưng mất kênh thanh khoản chính thức. Mô hình thứ hai là “tự do nhưng chống giám sát nhà nước” của Hoa Kỳ thời Trump, đảo chiều 180 độ khi cấm CBDC liên bang để bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, đồng thời rút cấm vận Tornado Cash. Sắc lệnh 14178 ngày 23/1/2025 cấm rõ ràng các cơ quan liên bang phát hành CBDC, còn Đạo luật Anti-CBDC Surveillance State (HR 1919) của Tom Emmer được Hạ viện thông qua ngày 17/7/2025 với 219 phiếu thuận và 210 phiếu chống. Mô hình thứ ba là “kiểm soát có chủ đích” của Trung Quốc với e-CNY, khi ông Mu Changchun thuộc Viện Tiền tệ Số của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc tháng 3/2021 định nghĩa nguyên tắc giao dịch nhỏ ẩn danh còn giao dịch lớn truy vết được, với giới hạn 500 nhân dân tệ mỗi giao dịch cho ví ẩn danh.
BIS đóng vai trò trung gian tư tưởng, khi Project Tourbillon đưa ra chuẩn kỹ thuật ẩn danh phía người trả, có thể là tương lai cho CBDC bán lẻ toàn cầu. Sự chia rẽ hai bờ Đại Tây Dương sau năm 2025 giữa EU cấm và Mỹ bảo vệ tạo ra một dạng chênh lệch pháp lý lớn cho người dùng cá nhân, khi đồng tiền riêng tư vẫn hợp pháp để sở hữu tại đa số quốc gia kể cả EU sau năm 2027, nhưng khả năng giao dịch chính thức ngày càng bị thu hẹp ở châu Âu trong khi mở rộng ở Mỹ.
Quan điểm 4: Các tình huống thực tế gây tranh cãi
Vụ Tornado Cash là phép thử pháp lý quan trọng nhất. Sau khi OFAC đưa giao thức vào danh sách trừng phạt ngày 8/8/2022, hơn 600 ví công khai bị tấn công bụi, khi một người ẩn danh gửi 0,01 ETH từ Tornado Cash đến các ví của Jimmy Fallon, Shaquille O’Neal và Brian Armstrong, khiến họ lập tức bị Aave, Uniswap và Balancer chặn truy cập giao diện. Circle đóng băng khoảng 75.000 USDC của người dùng vô tội. Lập trình viên Alexey Pertsev bị toà Hà Lan tuyên 5 năm 4 tháng tù ngày 14/5/2024, còn Roman Storm bị bồi thẩm đoàn Mỹ kết tội vận hành doanh nghiệp chuyển tiền không phép ngày 6/8/2025, trong khi hai tội nghiêm trọng hơn bị bồi thẩm đoàn bế tắc. Tuy vậy, phán quyết Van Loon v. Treasury ngày 26/11/2024 của Toà Phúc thẩm Khu vực 5 kết luận hợp đồng thông minh bất biến không phải tài sản theo luật cấm vận, dẫn đến việc OFAC gỡ Tornado Cash khỏi danh sách ngày 21/3/2025.
Trong vụ Samourai Wallet ngày 24/4/2024, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ khởi tố Keonne Rodriguez (CEO) và William Lonergan Hill (CTO) với cáo buộc rửa hơn 100 triệu USD qua dịch vụ Whirlpool. Điểm gây tranh cãi là hướng dẫn FIN-2019-G001 của FinCEN nói rõ phần mềm không giữ tiền của khách không phải doanh nghiệp chuyển tiền, và trong quá trình điều tra FinCEN còn trả lời công tố viên rằng dịch vụ trộn theo kiểu CoinJoin không phải chuyển tiền, nhưng vụ án vẫn được tiếp tục. Rodriguez bị tuyên 5 năm tù ngày 6/11/2025, Hill bị tuyên 4 năm tù ngày 19/11/2025, cùng lệnh tịch thu 237,8 triệu USD. Phản ứng dây chuyền diễn ra ngay sau đó, khi Phoenix Wallet rút khỏi Hoa Kỳ và FBI ngày 25/4/2024 cảnh báo công dân không dùng dịch vụ không xác minh danh tính, đẩy người dùng vào tình thế phải khai báo danh tính cho mọi giao dịch ngang hàng. Ngày 1/6/2024, Wasabi Wallet chủ động dừng dịch vụ điều phối CoinJoin, và CEO Max Hillebrand cho biết quyết định được đưa ra với trái tim nặng trĩu vì họ cần thêm chắc chắn về pháp lý.
Làn sóng gỡ niêm yết đồng tiền riêng tư ảnh hưởng trực tiếp đến nhà đầu tư cá nhân. Binance gỡ niêm yết Monero toàn cầu tháng 2/2024, Kraken ngừng hỗ trợ Monero ở Khu vực Kinh tế châu Âu từ ngày 31/10/2024, và số dư Monero không rút kịp bị tự động chuyển thành Bitcoin, một dạng tịch thu mềm. LocalMonero, nền tảng giao dịch ngang hàng lớn nhất, đóng cửa ngày 7/11/2024 sau 7 năm hoạt động. Theo Kaiko, năm 2024 có 60 lần gỡ niêm yết đồng tiền riêng tư, mức cao nhất kể từ năm 2021. Hệ quả là khối lượng giao dịch dịch chuyển sang các sàn ít quản lý như Poloniex và Yobit chiếm gần 40%, còn người dùng phải dùng kỹ thuật hoán đổi nguyên tử qua Cake Wallet hay Bisq, vốn là các kênh thiếu hệ thống trọng tài và làm tăng rủi ro lừa đảo.
Sự kiện Vitalik Buterin dùng Privacy Pools và Railgun công khai vào tháng 4/2024 tạo ra một dạng thông điệp mới. Việc một lãnh đạo Ethereum tự công bố giao dịch riêng tư, kèm tuyên bố quyền riêng tư là chuyện bình thường, là tín hiệu rõ ràng rằng phong trào không phải của một nhóm thiểu số. Khi vụ tin tặc zkLend tháng 2/2026 chuyển 9,5 triệu USD qua Railgun nhưng giao thức tự động trả lại tiền cho địa chỉ gốc nhờ bộ lọc danh sách hợp lệ, lý thuyết cân bằng tách biệt của Vitalik đã được kiểm chứng trên thực tế, cho thấy quyền riêng tư và tuân thủ có thể đồng tồn.
Quan điểm 5: Góc nhìn học thuật và đề xuất trung dung
Khung “thiết kế vì quyền riêng tư” (privacy by design) của tiến sĩ Ann Cavoukian, cựu Ủy viên Bảo vệ Dữ liệu Ontario, với 7 nguyên tắc nền tảng được Hội nghị Quốc tế các Ủy viên Bảo vệ Dữ liệu thông qua tháng 10/2010, cung cấp một khung phân tích trung lập. Nguyên tắc thứ 4, “đầy đủ chức năng theo kiểu cùng thắng chứ không phải được mất”, khẳng định riêng tư và an ninh không phải là đánh đổi mà có thể đạt được cùng lúc. Privacy Pools, Railgun và khoá xem của Zcash là hiện thực hoá nguyên tắc này.
Lawrence Lessig ở Harvard với luận điểm “mã nguồn là luật” cảnh báo rằng việc hình sự hoá lập trình viên vì kiến trúc kỹ thuật họ chọn tạo ra hệ quả nguy hiểm cho tự do số. Primavera De Filippi ở Trung tâm Berkman thuộc Harvard đề xuất khái niệm luật mật mã song hành với luật nhà nước. Rohan Grey ở Đại học Willamette cảnh báo nếu CBDC không có quyền riêng tư kiểu tiền mặt, quyền riêng tư tài chính có thể biến mất hoàn toàn ở thế hệ kế tiếp. Ngược lại, Hilary Allen ở Đại học American lập luận rằng tính bí danh mặc định tạo điều kiện cho rửa tiền và lách cấm vận, do đó nhà nước có quyền và nghĩa vụ áp dụng xác minh khách hàng rộng khắp.
Có một bài học lịch sử đáng lưu ý, đó là ngay cả tiền mặt cũng không có quyền riêng tư tuyệt đối. Tại Hoa Kỳ, giao dịch tiền mặt trên 10.000 USD phải báo cáo theo Đạo luật Bí mật Ngân hàng năm 1970. Vì vậy, lập luận trung lập của giới học giả là quyền riêng tư trên blockchain nên hướng tới mô hình riêng tư kiểu tiền mặt có ngưỡng, tức riêng tư ở mức giao dịch thường ngày nhưng kích hoạt tiết lộ khi vượt ngưỡng phòng chống rửa tiền, chứ không phải riêng tư tuyệt đối. Khái niệm trách nhiệm dưới bí danh của Joseph Bonneau, hiện làm việc tại NYU và quỹ a16z crypto, mô tả tình huống người dùng giao dịch dưới bí danh nhưng để lại dấu vết mật mã đủ để bị quy trách nhiệm khi có lệnh hợp pháp. Đây chính là logic của tiết lộ chọn lọc bằng bằng chứng không tiết lộ thông tin, mô hình mà Privacy Pools, Aleo và Aztec đang xây dựng.
Cuộc tranh luận chưa kết thúc, nhưng đã đổi hình thức
Giai đoạn 2024 đến 2026 đã định hình một thực tại mới, khi bài toán quyền riêng tư trên blockchain không còn là có hay không, mà là với điều kiện gì. Công nghệ mã hoá toàn đồng cấu đã sản xuất được, bằng chứng không tiết lộ thông tin đã trưởng thành đủ để thực thi hợp đồng riêng tư có thể tuỳ biến, và phương thức tiết lộ chọn lọc của nhóm Vitalik đã chứng minh rằng quyền riêng tư và tuân thủ không nhất thiết phải xung đột.
Người dùng là bên chịu thiệt rõ nét nhất từ cách tiếp cận cấm chung của châu Âu và áp lực gián tiếp lên các sàn ở khu vực châu Á Thái Bình Dương. Họ bị tấn công bụi, bị đóng băng tài khoản nhầm, mất kênh đổi tiền pháp định lấy Monero ở châu Âu, và bị buộc bán Monero thành Bitcoin với giá tự động. Nhưng đồng thời, các tòa án Hoa Kỳ qua phán quyết Van Loon tháng 11/2024 và việc gỡ Tornado Cash khỏi danh sách tháng 3/2025 đã đặt giới hạn pháp lý cho quyền lực hành pháp đối với mã nguồn mở, còn Ethereum Foundation đã chính thức đưa Privacy Pools vào ví chuẩn Kohaku tháng 11/2025. Tín hiệu rõ ràng là mô hình tuân thủ ngay từ thiết kế, với danh sách hợp lệ, khoá xem tùy chọn và bằng chứng vô can, sẽ là dòng chính của hệ sinh thái, chứ không phải các máy trộn ẩn danh mù.
Trong giai đoạn 2026 đến 2030, có ba câu hỏi quyết định tương lai. Câu hỏi thứ nhất là phán quyết phúc thẩm vụ Roman Storm dự kiến tháng 10/2026. Câu hỏi thứ hai là tiến trình thi hành quy định AMLR của EU vào tháng 7/2027 và mức độ thực thi với các nhà cung cấp dịch vụ nhỏ. Câu hỏi thứ ba là phản ứng của Trung Quốc và các nền kinh tế đang phát triển trước khoảng cách hai bờ Đại Tây Dương giữa EU cấm và Mỹ bảo vệ. Quan điểm trung dung khả thi nhất là thừa nhận quyền riêng tư là quyền cơ bản nhưng không tuyệt đối, áp dụng ngưỡng kiểu tiền mặt cho người dùng, và đầu tư vào hạ tầng tiết lộ chọn lọc như chuẩn mực kỹ thuật mới. Vitalik Buterin, Edward Snowden và Zooko Wilcox cùng các cơ quan FATF, OFAC và ECB có lẽ sẽ không bao giờ đồng ý hoàn toàn, nhưng trên đường giữa quan điểm của họ, một thoả hiệp công nghệ và pháp lý khả thi đang được dựng lên, từng dòng mã và từng phán quyết một.
