Trong 12 tháng qua, tác nhân AI tự chủ xử lý 176 triệu giao dịch trị giá 73 triệu USD, tạo ra phân khúc thanh toán số hoàn toàn mới.
Một phân khúc thanh toán chưa từng tồn tại cách đây chưa đầy hai năm đang định hình rõ nét: các tác nhân AI tự chủ giao dịch với nhau, không cần sự can thiệp của con người, thông qua hạ tầng tài chính được xây dựng riêng cho mục đích này.
Theo nghiên cứu chung của các nhà phân tích tại Keyrock, Coinbase, Tempo và Virtuals, trong 12 tháng qua, các tác nhân AI đã xử lý hơn 176 triệu giao dịch với tổng giá trị vượt 73 triệu USD, bước chuyển từ thử nghiệm rời rạc sang phân khúc có cấu trúc đầy đủ.
Thanh toán vi mô và sự thống trị của stablecoin
Điều khiến phân khúc này vận hành theo logic riêng là đặc điểm của các giao dịch cấu thành nó. Theo nghiên cứu, 76% tổng số giao dịch giữa các tác nhân AI có giá trị dưới 0,30 USD, ngưỡng mà tại đó cơ sở hạ tầng thanh toán truyền thống trở nên bất khả thi về mặt kinh tế. Stripe thu 2,9% cộng thêm 0,30 USD cho mỗi giao dịch, nghĩa là phí xử lý thường vượt giá trị giao dịch.
Trong khi đó, một lệnh chuyển USDC trên mạng Base chỉ tốn khoảng 0,0001 USD. Khoảng cách chi phí này giải thích tại sao 98,6% tổng thanh toán của tác nhân hiện được quyết toán bằng USDC, đồng thời tạo ra điều mà các nhà nghiên cứu gọi là rủi ro hệ thống tiềm ẩn khi toàn bộ thị trường phụ thuộc vào một nhà cung cấp hạ tầng duy nhất.
Dấu vết hoạt động trên các mạng chuỗi khối phản ánh xu hướng này rõ nét. Trên Base và Optimism, các hệ thống tự động chiếm hơn một nửa tổng hoạt động mạng. Trên Gnosis Chain, con số vượt 75%, phần lớn đến từ người dùng tự động vận hành qua hạ tầng ví Safe. Thị trường cũng đang dịch chuyển về chất: từ hoạt động chênh lệch giá và khai thác MEV sang các giao dịch thương mại thực chất như thanh toán quyền truy cập API, phân tích dữ liệu và tài nguyên tính toán.
Sự tăng tốc này thu hút vốn đầu tư tương ứng. Trong năm qua, ngành đã ghi nhận hơn 8 tỷ USD vào các thương vụ mua lại và thỏa thuận hạ tầng liên quan đến thanh toán tác nhân AI.
Đáng chú ý là bốn kiến trúc cạnh tranh đang hình thành song song: giao thức x402 do Coinbase khởi tạo, nay được phát triển dưới Linux Foundation; giao thức MPP do Stripe và Tempo xây dựng; nền tảng ủy quyền AP2 của Google; và hệ thống thông tin xác thực được token hóa mà Visa đang điều chỉnh từ hạ tầng hiện có. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây không phải là bốn đối thủ trực tiếp mà là bốn lớp bổ trợ cho nhau trong một hệ sinh thái rộng hơn.
Rào cản lớn nhất cho tăng trưởng tiếp theo không đến từ công nghệ mà từ pháp lý. Hiện chưa có khuôn khổ quản lý toàn diện nào cho giao dịch giữa các tác nhân AI tự chủ, các câu hỏi về định danh tác nhân, phân bổ trách nhiệm pháp lý và cơ chế tuân thủ vẫn chưa có lời giải.
Đây sẽ là nhân tố quyết định tốc độ mở rộng của nền kinh tế tác nhân trong những năm tới. Các dự báo trước đó ước tính đến năm 2030, khối lượng giao dịch do tác nhân AI xử lý có thể chạm mốc 5.000 tỷ USD, với Ethereum được xác định là mạng nền tảng tiềm năng cho hạ tầng này.
