Đồng sáng lập Ethereum cho rằng các dự án định danh số như World của Sam Altman tạo ra những rủi ro mới về ép buộc và suy giảm tính ẩn danh trực tuyến.
Vitalik Buterin, đồng sáng lập của Ethereum, vừa đưa ra cảnh báo nghiêm túc về những hệ quả tiềm tàng của các hệ thống định danh số sử dụng công nghệ bằng chứng không tiết lộ (zero-knowledge proof). Trong bài phân tích đăng ngày 28/6, ông lập luận rằng ngay cả những thiết kế chú trọng quyền riêng tư nhất vẫn có thể làm suy yếu tính ẩn danh trực tuyến và tạo ra những điểm yếu cấu trúc mới.
Buterin thừa nhận công nghệ zero-knowledge đại diện cho bước tiến đáng kể so với các hệ thống ID truyền thống nhờ khả năng xác minh thông tin mà không tiết lộ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, ông chỉ ra rằng các dự án như World của Sam Altman, chương trình định danh số của Đài Loan và các khung chính sách sắp triển khai của Liên minh châu Âu đều đối mặt với thách thức cơ bản khi áp đặt quy tắc “mỗi người một danh tính duy nhất”.
Mối quan ngại chính của Buterin tập trung vào việc các hệ thống định danh đơn nhất sẽ xóa bỏ ranh giới giữa danh tính công khai và ẩn danh mà người dùng hiện đang sử dụng để phân tách các hoạt động trực tuyến khác nhau. Việc áp dụng một định danh số thống nhất có thể buộc mọi tương tác phải gắn với một danh tính được xác minh, từ đó làm suy giảm tính ẩn danh thực dụng.
Nguy cơ ép buộc và những thách thức chưa được giải quyết
Vấn đề thứ hai mà Buterin nêu ra là rủi ro “ép buộc” từ các tác nhân có quyền lực. Chính phủ, nhà tuyển dụng hoặc các nền tảng có thể gây áp lực buộc người dùng tiết lộ khóa định danh chính, qua đó liên kết các tài khoản từng tách biệt trước đây. Mặc dù tồn tại một số cơ chế bảo vệ kỹ thuật, ông cảnh báo những rủi ro này không thể được loại bỏ hoàn toàn trong các hệ thống tập trung hoặc do chính phủ triển khai.
Buterin cũng nhấn mạnh các tình huống “biên” chưa được giải quyết, bao gồm những người không quốc tịch, lỗi sinh trắc học hoặc thiếu khả năng tiếp cận giấy tờ. Những vấn đề này có xu hướng gây tác động nặng nề hơn trong các hệ thống chỉ chấp nhận một ID, trong khi các cơ chế phòng chống tấn công Sybil dựa trên tài sản cũng không giải quyết được nhu cầu về quản trị công bằng hay cung cấp dịch vụ cơ bản toàn dân.
Thay vì dựa vào một hệ thống định danh thống nhất, ông đề xuất mô hình “dịch vụ cơ bản phổ cập”, trong đó mỗi người có định danh được cấp quyền gửi một số lượng giới hạn giao dịch miễn phí trong các ứng dụng cụ thể. Cách tiếp cận này có thể phù hợp hơn với động lực khuyến khích và hiệu quả về vốn, vì nó có thể được thực hiện bởi chính các ứng dụng hưởng lợi từ sự chấp nhận mà không cần chi trả cho những người không sử dụng.
Buterin khuyến nghị các mô hình “danh tính đa nguyên” không có nhà phát hành danh tính chi phối, có thể dựa vào đồ thị xã hội hoặc các nhà cung cấp cạnh tranh. Những mô hình này giúp giảm thiểu khả năng ép buộc và duy trì tính ẩn danh thực dụng. Ông cảnh báo rằng bất kỳ hệ thống ID nào tiến gần đến mức độ áp dụng toàn diện cũng có nguy cơ tái tạo các khuyết điểm của những chế độ “một danh tính” trước đây.
Phân tích của Buterin xuất hiện đúng thời điểm Worldcoin đã vượt mốc 10 triệu người dùng và nhiều chính phủ đang đẩy mạnh triển khai các chương trình định danh số, làm gia tăng tranh luận về quyền riêng tư và khả năng mở rộng trong xác thực danh tính trực tuyến.
