Sách trắng của Deutsche Bank và Ant Digital Technologies đề xuất tác tử AI có giới hạn, kiến trúc 3 tầng cho 3 mảng tài chính bán buôn.
Deutsche Bank và Ant Digital Technologies vừa công bố sách trắng “Agentic Payments in Wholesale Finance” (Thanh toán do tác tử AI thực hiện trong tài chính bán buôn). Tài liệu phác thảo cách các tác tử AI tự hành có thể tham gia quản lý thanh khoản doanh nghiệp, quyết toán xuyên biên giới và tài trợ thương mại. Trọng tâm của tài liệu là kiến trúc kiểm soát các giao dịch do AI thực hiện.
Nhóm tác giả ghi nhận sự chuyển dịch từ việc dùng AI để phân tích dữ liệu sang các hệ thống tự đánh giá nhiệm vụ tài chính, tự chọn phương án xử lý và tự khởi tạo giao dịch. Theo họ, điều kiện tiên quyết để khu vực tổ chức áp dụng công nghệ này là tác tử chỉ được tự chủ trong giới hạn. Đi kèm là yêu cầu bắt buộc về phân tách quyền hạn, cơ chế phê duyệt và khả năng kiểm toán mọi hành động.
Báo cáo xác định ba lĩnh vực ứng dụng chính. Trong quản lý thanh khoản và ngân quỹ, tác tử AI có thể dự báo thiếu hụt hoặc dư thừa thanh khoản, đánh giá các công cụ sẵn có và thực hiện những giao dịch được phép, từ chuyển tiền nội bộ, đầu tư, huy động vốn bên ngoài đến giao dịch ngoại hối. Với thanh toán xuyên biên giới, hệ thống tự hành lựa chọn tuyến giao dịch tối ưu dựa trên tỷ giá, hạ tầng thanh toán, thời gian xử lý, phí, yêu cầu pháp lý và rủi ro quyết toán. Ở mảng tài trợ thương mại, tác tử phân tích chứng từ, phát hiện sai lệch dữ liệu, xử lý ngoại lệ và lập lệnh thanh toán khi các điều kiện đã định được đáp ứng và đã có đủ phê duyệt.
Tách bạch quyết định và thực thi
Nền tảng của các giải pháp trên là mô hình thực thi tác tử có giới hạn, theo đó tác tử chỉ giao dịch trong phạm vi quyền hạn đã xác lập trước. Kiến trúc đề xuất dựa trên mô hình ba tầng về hạ tầng tài chính tác tử của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Tầng thứ nhất diễn giải nhiệm vụ, ra quyết định và điều phối quy trình; tầng thứ hai xác minh quyền hạn và thực thi quy tắc; tầng thứ ba thực hiện giao dịch. Cách phân tách này ngăn tác tử tự mở rộng quyền hạn của chính mình: tác tử có thể đề xuất, nhưng việc thực hiện phải qua kiểm soát và phê duyệt độc lập. Nghiên cứu cũng kêu gọi áp dụng giao thức Định danh tác tử (KYA) để nhận diện tác tử và gắn chúng với chủ thể chịu trách nhiệm.
Ông Sabih Behzad, Giám đốc Chuyển đổi Tài sản số và Tiền tệ tại Deutsche Bank, cho biết giá trị cốt lõi của giải pháp nằm ở việc nâng cao chất lượng ra quyết định, khả năng điều phối và kiểm soát nghiệp vụ, bên cạnh tự động hóa thanh toán. Ông Zhuoqun Bian, Chủ tịch Ant Digital Technologies, nhấn mạnh tác tử cần danh tính có thể kiểm chứng, trách nhiệm giải trình rõ ràng và sự tách biệt giữa khâu ra quyết định với khâu thực thi.
Sách trắng hiện mới dừng ở mức khái niệm và cơ chế quản trị rủi ro, chưa đưa ra ước tính định lượng về tác động kinh tế, kết quả thử nghiệm hay lộ trình triển khai thực tế. Trước đó, Ant International và Deutsche Bank đã thỏa thuận cùng phát triển giải pháp thanh toán xuyên biên giới và quản lý thanh khoản toàn cầu. Ant International cũng tham gia thử nghiệm Agent Pay for Machines (AP4M), nền tảng quyết toán tự động của Mastercard, còn Deutsche Bank tham gia sáng kiến fintech TransferMate.
