Tổng quan về Vault trong tài chính trên chuỗi (onchain finance)

Khái niệm vault

Vault là một hợp đồng thông minh, hoặc một nhóm hợp đồng, nhận tài sản của nhiều người, ghi nhận phần sở hữu của từng người bằng token cổ phần và triển khai tài sản theo chiến lược định sẵn.

Tổng hợp các cách tiếp cận trên, vault là cơ chế gộp vốn bằng hợp đồng thông minh, gồm ba lớp.

1. Lớp sở hữu và kế toán: Token cổ phần ghi nhận phần của từng người gửi; giá trị cổ phần phản ánh lãi lỗ của toàn vault.
2. Lớp chiến lược: Vốn được phân bổ và tái phân bổ vào các nguồn lợi suất bên dưới.
3. Lớp quản trị: Quy định ai được thay đổi chiến lược, trong giới hạn nào và phải báo trước bao lâu.

Cần phân biệt vault với hai khái niệm gần:

• Vault và nguồn lợi suất: Cho vay, đặt cọc xác thực hay cung cấp thanh khoản là nguồn lợi suất, trong khi đó Vault là cơ chế tổ chức vốn đặt lên trên các nguồn đó.
• Vault và bộ tổng hợp lợi suất: Bộ tổng hợp lợi suất là một loại giao thức dùng vault làm sản phẩm; trong khi đó Vault còn xuất hiện ở giao thức cho vay: các vault cho vay của Euler đều tuân theo chuẩn ERC-4626 (Euler).

Cách vault ghi nhận phần sở hữu

Giá trị một cổ phần = Tổng tài sản của vault / Tổng số cổ phần

Ví dụ:

1. Vault có 1.000.000 USDC và 1.000.000 cổ phần, tức 1,00 USDC mỗi cổ phần.
2. An gửi 100.000 USDC và nhận 100.000 cổ phần. Vault lúc này có 1.100.000 USDC và 1.100.000 cổ phần.
3. Chiến lược sinh lãi 8%, tổng tài sản tăng lên 1.188.000 USDC. Mỗi cổ phần có giá trị 1,08 USDC; phần của An đạt 108.000 USDC.
4. Nếu vault thu phí hiệu suất 10% trên lợi nhuận, An trả 800 USDC phí và lãi ròng còn 7.200 USDC, tức 7,2%.

Hai ví dụ khác:

• Yearn: Người gửi USDC nhận token yvUSDC theo giá cổ phần hiện hành. Khi vault sinh lời, tỷ giá USDC–yvUSDC tăng, nên người gửi rút được nhiều USDC hơn số đã nạp (Kitzler và cộng sự, 2026).
• Beefy: Số lượng mooToken trong ví không đổi, nhưng lượng tài sản mỗi mooToken đổi được tăng dần theo lãi kép (Beefy).

Các vai trò trong một vault

Vault thế hệ mới tách quyền cho nhiều vai trò. Ví dụ, EulerEarn có bốn vai trò quản trị: chủ quản, giám tuyển, phòng vệ và phân bổ vốn (Euler). Tên gọi tiếng Anh có thể khác nhau giữa các nền tảng.

Ở một số thiết kế, bên chủ quản thay được bên giám tuyển ngay lập tức, không qua thời gian chờ (Morpho). Vì vậy người gửi vẫn phải tin tưởng bên chủ quản, dù vault được gọi là “phi lưu ký”.

So sánh Vault và quỹ đầu tư tài chính hiện hữu

Cơ sở hình thành các vault

Vault ra đời từ ba lực đẩy:  (1) Nhu cầu tự động hóa các chiến lược sinh lời phức tạp, (2) chuẩn kỹ thuật chung giúp mọi ứng dụng tích hợp dễ dàng, và (3) nhu cầu tìm lợi suất.

Nhu cầu kinh tế

• Chia sẻ chi phí và công sức: Beefy thu hoạch (harvest) phần thưởng rồi tái đầu tư nhiều lần mỗi ngày trên các chuỗi phí thấp. Trên Ethereum, phí giao dịch cao buộc Beefy đặt quy tắc: vault trên 100.000 USD được thu hoạch 3 ngày một lần, vault 10.000–100.000 USD là 15 ngày một lần, vault nhỏ hơn phải tự thu hoạch; khi phí mạng từ 20 gwei trở lên thì tạm dừng (Beefy). Vốn gộp càng lớn, lãi kép càng được tái đầu tư thường xuyên.
• Chuyên môn hóa quản trị rủi ro: Người gửi không thể tự đánh giá hàng chục thị trường cho vay và tài sản thế chấp. Đến 28/9/2026, DefiLlama theo dõi 89 đơn vị giám tuyển rủi ro, quản lý tổng cộng 9,73 tỷ USD (DefiLlama).
• Lớp “tiết kiệm” cho đồng tiền ổn định: Đồng tiền ổn định tự thân không sinh lời. Aave, giao thức cho vay lớn nhất, đã ra mắt các vault đồng tiền ổn định, trong đó bên phân bổ vốn đưa tài sản vào các chiến lược ERC-4626 như thị trường Aave V3, Aave V4 và Savings GHO (Aave).
• Nhu cầu phân phối: Sàn giao dịch và công ty công nghệ tài chính muốn cung cấp lợi suất mà không tự xây hạ tầng. Sản phẩm DeFi Earn của Kraken là ví dụ: Chaos Labs và Sentora giám tuyển các vault phân bổ vốn qua Aave, Morpho, Sky và Tydro (Defiprime).

Nền tảng kỹ thuật

• Tính kết hợp (composability): Tài sản trên chuỗi có thể đi qua nhiều giao thức liên tiếp; token cổ phần của vault lại có thể làm tài sản thế chấp ở nơi khác. Kitzler và cộng sự (2026) xem bộ tổng hợp lợi suất là lớp giao thức “tầng cao”, ghép các thành phần cơ bản của tài chính phi tập trung (DeFi) thành một chiến lược thống nhất (arXiv).
• Chuẩn ERC-4626: Đề xuất được tạo ngày 22/12/2021. Trước đó, mỗi giao thức phải tự viết bộ kết nối (adapter) riêng cho từng loại vault, vừa dễ lỗi vừa tốn công (EIP-4626). Đến 3/2026, các vault theo ERC-4626 và phần mở rộng ERC-7540 giữ hơn 15 tỷ USD, với hơn 1.300 vault đồng tiền ổn định (Lagoon).
• Chuẩn ERC-7540: Bổ sung cơ chế rút bất đồng bộ cho tài sản thực có chu kỳ thanh toán T+n; Centrifuge là ví dụ tiêu biểu (Castle Labs).
• Nhà máy hợp đồng bất biến: EulerEarn dùng một nhà máy triển khai các vault bất biến (Euler). Beefy dùng proxy tối giản theo EIP-1167 chỉ để giảm chi phí triển khai; các proxy này không nâng cấp được, nên nhóm phát triển không thể lén thay code (Beefy).
• Hạn mức theo từng chiến lược: Mỗi vault EulerEarn kết nối tối đa 30 chiến lược; hạn mức của mỗi chiến lược mặc định bằng 0 cho tới khi bên giám tuyển nâng lên (Euler).

Tiến hóa lịch sử

Động lực thể chế

Các tổ chức tài chính cần quyền kiểm soát rủi ro, thanh khoản và tuân thủ; vault có cấu hình riêng đáp ứng đúng nhu cầu này. Ví dụ, tháng 2/2026, Kamino hợp tác với Anchorage Digital và Solana Company để tổ chức vay thế chấp SOL đang đặt cọc mà không phải chuyển tài sản ra khỏi đơn vị lưu ký được quản lý (Defiprime).

Tài sản thực token hóa cũng tạo thêm nguồn lợi suất cho vault. Thị trường này (không gồm đồng tiền ổn định) đạt khoảng 27,5–29 tỷ USD cuối quý I/2026; riêng trái phiếu Kho bạc Mỹ token hóa đạt 13,4 tỷ USD đầu tháng 4 (InvestaX, theo RWA.xyz).

Các hoạt động của vault

Vault làm ba việc lõi: gộp vốn, tự động thực thi chiến lược và ghi nhận phần sở hữu bằng token. Từ đó, vault cung cấp dịch vụ ở ba tầng: sinh lời cho người gửi, hạ tầng cho doanh nghiệp, và bộ phận vận hành của chính giao thức.

Cơ chế vận hành

Theo khung phân tích của Kitzler và cộng sự (2026), hoạt động của vault gồm hai chu trình đan xen: chu trình đầu tư của người dùng (bước 1 và 5) và chu trình quản lý chiến lược (bước 2 đến 4).

1. Nạp: Người gửi nạp một loại tài sản gốc và nhận token cổ phần theo giá hiện hành.
2. Phân bổ: Bên phân bổ vốn đưa tài sản qua bộ kết nối vào các chiến lược, trong hạn mức do bên giám tuyển đặt. Vault USDC của Yearn thực hiện việc này qua các giao dịch cập nhật khoản nợ cho từng chiến lược (Kitzler và cộng sự); EulerEarn phân bổ theo thứ tự nạp do bên giám tuyển sắp xếp (Euler).
3. Sinh lời và thu hoạch: Người vay trả lãi, người giao dịch trả phí, mạng lưới trả phần thưởng. Với vault có token thưởng, chiến lược bán phần thưởng, mua thêm tài sản gốc rồi tái đầu tư (Beefy).
4. Hạch toán: Giá trị mỗi cổ phần tăng theo lãi sau phí. EulerEarn giải ngân lãi dần theo thời gian để giá cổ phần không nhảy vọt, giảm rủi ro có người canh thời điểm gửi và rút (Euler).
5. Rút: Người gửi đổi token lấy tài sản. Nếu vault không đủ thanh khoản sẵn có, vault tự rút vốn từ chiến lược (Kitzler và cộng sự); nếu thị trường bên dưới đã cho vay gần hết, người gửi có thể phải chờ.

Phân loại theo chiến lược

Theo Latham & Watkins, tài sản trong vault có thể được cho vay, đặt cọc, cung cấp thanh khoản, phân bổ vào tài sản thực token hóa, hoặc dùng để giao dịch phái sinh. Một số vault còn cho bên giám tuyển giao dịch trên sàn tập trung.

Bốn ví dụ vận hành cụ thể:

• Vault USDC của Yearn (cho vay): Từ 5/2024 đến 5/2025, người dùng nạp 15,7 triệu USD và 86,9% số vốn được đưa vào chiến lược. Vốn được tái phân bổ liên tục giữa Aave, Compound, Sky và Morpho; lợi suất thực đạt 5,41%/năm (Kitzler và cộng sự).
• Vault stETH của CIAN (đặt cọc đòn bẩy): Cùng giai đoạn, vault nhận 54,0 triệu USD và đưa 99,7% vào chiến lược. stETH được gửi vào Renzo để nhận ezETH, rồi tái đặt cọc qua EigenLayer. Trong một giao dịch mẫu, vault dùng 2,48 triệu USD ezETH làm vốn gốc, vay chớp nhoáng 9,87 triệu USD wstETH để tạo thêm ezETH, nâng tài sản thế chấp trên Aave lên 12,35 triệu USD (khoảng 5 lần), rồi vay wstETH trên Aave để trả khoản vay chớp nhoáng. Lợi suất đạt 4,22%/năm (Kitzler và cộng sự).
• Vault thanh khoản của Beefy (tái đầu tư tự động): Vault thu phần thưởng từ pool thanh khoản, bán đi, mua thêm hai tài sản của pool rồi gửi lại. Người gửi token thanh khoản BTC–BNB nhận thêm chính token BTC–BNB theo thời gian (Beefy).
• Vault cho vay “gấp nếp” của Beefy (vay vòng lặp): Vault gửi tài sản vào thị trường cho vay, vay chính tài sản đó rồi gửi lại nhiều vòng để nhận thêm lãi và token thưởng. Khi thị trường bị vay quá mức, chiến lược có thể không gỡ đòn bẩy kịp để trả lệnh rút; tình trạng này có thể kéo dài vài giờ đến vài ngày (Beefy).

Vault làm hạ tầng cho doanh nghiệp

Đây là tầng tăng trưởng nhanh nhất; người dùng cuối thường không biết mình đang dùng vault.

• Tính năng “Earn” nhúng trong ứng dụng: USDG của người dùng Robinhood Earn được gửi vào một vault do Steakhouse giám tuyển; người vay thế chấp tài sản từ Spark, Ethena và Maple (Morpho). Kraken cũng cung cấp sản phẩm tương tự.
• Vault đồng tiền ổn định của giao thức cho vay: Ở vault của Aave, bên tích hợp chọn các chiến lược ERC-4626 để bên phân bổ vốn định tuyến tài sản. Một phần lợi suất ở Aave V3 đến từ phần thưởng Merkl phân phối ngoài chuỗi, không chỉ từ lãi vay (Aave).
• Hạ tầng phát hành sản phẩm: Theo DefiLlama (28/9/2026), Veda giữ 1,91 tỷ USD, Concrete 1,27 tỷ, Upshift 432 triệu và Lagoon 155 triệu USD (DefiLlama). Veda tách một vault “đơn giản” chỉ giữ tài sản khỏi các mô-đun thực thi và phân quyền bằng cây Merkle (Castle Labs). Lagoon giúp nhà quản lý ra mắt sản phẩm token hóa mà không phải tự viết hợp đồng (Lagoon).
• Ngân quỹ tổ chức: EulerEarn được thiết kế cho cả tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) và ngân quỹ doanh nghiệp muốn một chính sách phân bổ minh bạch, có thể quản trị (512M).
• Kiểm soát tuân thủ: Một số vault thế hệ mới có cổng kiểm soát truy cập (gate), áp quy tắc trên chuỗi cho việc nạp, rút và chuyển nhượng, ví dụ chỉ nhận ví đã xác minh danh tính (Morpho).
• Chứng chỉ quỹ token hóa làm tài sản thế chấp: Người nắm token quỹ tín dụng tư nhân F-ONE có thể dùng nó làm tài sản thế chấp để vay USDC (Morpho).

Vault là một phần trong cấu trúc vận hành của giao thức

• Quỹ dự phòng rủi ro: Hệ thống Umbrella của Aave cho phép người dùng gửi token lãi suất vào các vault bảo hiểm. Phần gửi này có thể bị cắt tự động để bù nợ xấu (Forbes).
• Thanh lý và tạo lập thị trường: Vault HLP của Hyperliquid tiếp nhận vị thế bị thanh lý. Đây cũng là nguồn gốc khoản lỗ trong vụ token Jelly tháng 3/2025 (Castle Labs).
• Làm mượt lợi suất: Ngoài cơ chế giải ngân lãi dần của EulerEarn, Robinhood Earn dùng Merkl phân phối thêm cổ phần vault để đạt mức lãi mục tiêu (Merkl).
• Quỹ dự phòng thanh khoản: Vault EulerEarn có thể giữ một phần nhỏ tài sản nhàn rỗi để đáp ứng lệnh rút ngay, đổi lại lợi suất thấp hơn (Euler).
• Thanh khoản cho tài sản thực: Upshift hợp tác với Superstate để đổi tài sản thực sang USDC ngay theo giá công bố, phí 5 điểm cơ bản (Castle Labs).

Bộ điều khoản của một vault

Mỗi vault là một hợp đồng riêng, nhưng thường được sinh ra từ một khuôn chung. Vault giống một hợp đồng mẫu; mỗi bên giám tuyển điền theo cách riêng.

Các giao thức vault phổ biến

Thị trường vault gồm tám nhóm giao thức chính.

• Yearn là một trong bốn bộ tổng hợp lợi suất được Cousaert và cộng sự (2022) hệ thống hóa. Hiện nay, vault USDC của Yearn phân phối vốn gộp cho các vault chiến lược bên dưới và liên tục tái cân bằng giữa các giao thức cho vay lớn. Yearn giữ 204,5 triệu USD trên 7 chuỗi (DefiLlama, 28/9/2026).
• Beefy hoạt động trên 41 chuỗi với 121,0 triệu USD (DefiLlama, 28/9/2026). Vault và chiến lược của Beefy được viết cố định, không ai sửa được sau khi triển khai. Phí hiệu suất trích từ phần thưởng thu hoạch được chia cho người nắm token BIFI, ngân quỹ, người viết chiến lược và người gọi lệnh thu hoạch. Beefy tự nhận rằng vault đã kiểm toán vẫn có thể bị mất tiền hoặc không rút được, và giao thức bên dưới có thể hoạt động sai (Beefy).
• CIAN là bộ tổng hợp lợi suất lớn nhất trên DefiLlama, với 307,6 triệu USD trên 7 chuỗi. Vault stETH của CIAN là ví dụ điển hình của chiến lược đòn bẩy nhiều tầng. Tiền gửi tập trung cao: khoản gửi trung bình 340.000 USD so với trung vị 3.000 USD, khoản lớn nhất 10,1 triệu USD. Việc rút tiền diễn ra hai bước và người gửi phải chờ vài ngày (Kitzler và cộng sự).
• EulerEarn ra mắt 8/2025. Mỗi vault nhận một tài sản gốc và phân bổ vào tối đa 30 chiến lược; bất kỳ ai cũng có thể tạo vault (Euler). Thiết kế có hàng đợi nạp và rút, quỹ dự phòng thanh khoản, cơ chế giải ngân lãi dần và quy tắc chia lỗ rõ ràng. Con số 0,35 tỷ USD trong bảng là TVL toàn giao thức Euler, không riêng EulerEarn.
• Aave là giao thức cho vay lớn nhất, với 742 triệu USD phí và 96 triệu USD doanh thu giao thức tính theo năm (DefiLlama). Aave V4 giới thiệu kiến trúc Spoke; mỗi Spoke vẫn phải được quản trị phê duyệt. Horizon, thị trường tài sản thực cho tổ chức của Aave, đã vượt 350 triệu USD TVL (Castle Labs).
• Morpho kết hợp thị trường cho vay cô lập, bất biến với vault do bên giám tuyển quản lý, và là giao thức cho vay lớn thứ hai (11,06 tỷ USD). Nền tảng này làm hạ tầng phía sau cho sản phẩm cho vay của Coinbase và Robinhood Earn (Morpho).
• Kamino có tầng vault do bên giám tuyển quản lý; vault lớn nhất là Sentora PYUSD với hơn 219 triệu USD (Castle Labs). Gauntlet quản lý khoảng 140 triệu USD trên Kamino, trong đó có vault CASH theo chiến lược trung tính giá (Defiprime). Jupiter Lend (1,20 tỷ USD) dựng trên công nghệ gắn nhãn riêng của Fluid.
• DefiLlama định nghĩa nhóm phân bổ vốn trên chuỗi là các pool token được một đơn vị vận hành hoặc cơ chế quản trị chủ động kiểm soát. Nhóm này giữ 9,33 tỷ USD, dẫn đầu là Spark Liquidity Layer, Veda, Concrete và Grove Finance (DefiLlama, 28/9/2026). Upshift dùng bộ máy chính sách để giới hạn vault vào các chuỗi, giao thức và token được phép (Castle Labs).
• Nhóm đặt cọc thanh khoản giữ 42,4 tỷ USD và nhóm tái đặt cọc giữ 20,6 tỷ USD; lợi suất đặt cọc nền khoảng 2,5% (Castle Labs, 5/2026). Token tái đặt cọc có rủi ro mất neo giá lớn hơn token đặt cọc thông thường, do thanh khoản trên các sàn phi tập trung mỏng hơn (Kitzler và cộng sự).
• TVL của Maple tăng gần 10 lần kể từ đầu 2025 nhờ sản phẩm syrupUSDC (Castle Labs); dư nợ tăng từ 181 triệu lên 1,5 tỷ USD trong năm 2025 (The Block). Centrifuge vận hành quỹ trái phiếu Kho bạc 1,1 tỷ USD cùng Anemoy và là ví dụ tiêu biểu của chuẩn ERC-7540. Lưu ý: quỹ BUIDL của BlackRock không được Castle Labs xếp là vault, vì chỉ là token đại diện 1:1 cho một quỹ ngoài chuỗi.
• JLP là vault hợp đồng vĩnh cửu lớn nhất nhưng đã mất hơn một nửa giá trị kể từ 10/2025; HLP giảm khoảng 30% từ đỉnh 600 triệu USD. Vault quyền chọn thế hệ mới dùng cơ chế hỏi giá với nhà tạo lập thị trường; Rysk tập trung vào bán quyền chọn mua có tài sản bảo đảm trên HYPE, xử lý 975 triệu USD giá trị danh nghĩa (Castle Labs).

Tình hình hoạt động của vault

Thị trường vault đã qua một chu kỳ co hẹp mạnh từ 10/2025 và đang hồi phục. Vốn dồn về vài đơn vị lớn và về tài sản thực, trong khi nhóm tổng hợp lợi suất kiểu cũ thu hẹp tương đối.

• TVL của các loại vault. Theo Castle Labs, TVL ròng đạt 120,4 tỷ USD (5/2026), giảm khoảng 50% từ đỉnh 241 tỷ USD (10/2025). Con số này cao hơn TVL toàn thị trường tài chính phi tập trung lúc đó (khoảng 86 tỷ USD) do đếm trùng.
• TVL toàn thị trường. Giảm từ khoảng 115 tỷ USD (1/2026) xuống khoảng 70 tỷ USD giữa năm (CryptoRank qua Yahoo Finance), rồi hồi phục lên 93,9 tỷ USD ngày 21/9/2026 (DefiLlama qua CompaniesHistory).
• Vault theo chuẩn. Các vault ERC-4626 và ERC-7540 giữ hơn 15 tỷ USD, tăng từ gần bằng 0 đầu năm 2023 (Lagoon, 3/2026).

Phân theo nhóm giao thức trên DefiLlama:

Nguồn: DefiLlama – giám tuyển rủi ro, phân bổ vốn, tổng hợp lợi suất, bảng nhóm. Nhóm tổng hợp lợi suất kiểu cũ nay chỉ bằng khoảng 1/6 mỗi nhóm giám tuyển hoặc phân bổ vốn, phản ánh sự dịch chuyển từ tái đầu tư tự động sang quản trị danh mục.

Xét về thị phần, tổng TVL mảng cho vay là 55,04 tỷ USD (DefiLlama, 28/9/2026). Aave chiếm 35,0%, Morpho 20,1% (tỷ lệ do tác giả tính).

• Theo dư nợ: Tổng dư nợ trên các giao thức lớn đạt 26,1 tỷ USD tháng 8/2026; Aave chiếm 12,5 tỷ (48%), kế đến là Morpho 5,1 tỷ và Spark 2,1 tỷ (Crypto Briefing).
• Xu hướng: Năm 2025, thị phần dư nợ của Aave tăng từ 52,0% lên 56,5% (The Block). Sau vụ KelpDAO, tỷ lệ TVL giữa Aave và giao thức đứng thứ hai giảm từ 5–6 lần xuống dưới 2 lần (Castle Labs).

Nhóm vault do bên giám tuyển quản lý

• Quy mô và mức tập trung: Nhóm giám tuyển rủi ro giữ 9,73 tỷ USD. Sentora (2,77 tỷ), Steakhouse (2,60 tỷ) và Gauntlet (1,61 tỷ) dẫn đầu, tiếp theo là K3 Capital (510 triệu) và RockawayX (314 triệu) (DefiLlama, 28/9/2026). Ba đơn vị đầu nắm khoảng 71,7% (tác giả tính).
• Mức phí: Steakhouse có doanh thu năm khoảng 3 triệu USD trên 2,13 tỷ USD tài sản quản lý, tương đương khoảng 0,14%/năm (Castle Labs, 5/2026).
• Thay đổi sau khủng hoảng: Sau vụ Stream Finance, MEV Capital (đỉnh 1,49 tỷ USD) và Re7 (đỉnh 830 triệu USD) thu hẹp mạnh (Castle Labs); đến 28/9/2026, Re7 Labs chỉ còn 92,5 triệu USD (DefiLlama). Sau vụ KelpDAO, kpk tăng 159,6% và Gauntlet tăng 42,7% nhờ dòng tiền vào ròng.

Tài sản thực tăng trưởng ngược chu kỳ

• Vault tài sản thực: Tăng trưởng kép khoảng 231%/năm trong 5 năm; trong giai đoạn 10/2025–5/2026, nhóm vault trái phiếu Kho bạc token hóa tăng 37,8% trong khi các nhóm khác sụt giảm (Castle Labs). Tuy vậy, tài sản thực đang hoạt động trong tài chính phi tập trung chỉ bằng khoảng 1/10 tổng giá trị tài sản thực token hóa.
• Trái phiếu Kho bạc token hóa: Đạt 13,4 tỷ USD đầu tháng 4/2026 (InvestaX, theo RWA.xyz); riêng BUIDL vượt 2,8 tỷ USD vào tháng 7/2026 (MetaMask).

Thể chế hóa

• Nhà quản lý tài sản: Bitwise, đơn vị quản lý hơn 15 tỷ USD tài sản khách hàng, trở thành bên giám tuyển vault từ 1/2026 (PR Newswire). Danh sách giám tuyển trên DefiLlama cũng có Galaxy Curation (46,8 triệu USD) và Armitage by Wintermute (146 triệu USD) (DefiLlama).
• Phân phối đại chúng: Robinhood Earn ra mắt 1/7/2026 trên vault do Steakhouse giám tuyển; Kraken DeFi Earn phân bổ qua nhiều giao thức.
• Giao thức cho vay lớn nhất tham gia: Aave ra mắt vault đồng tiền ổn định và thị trường tài sản thực Horizon cho tổ chức.

Khung pháp lý tại Mỹ

Ngày 22/7/2026, ủy viên SEC Hester Peirce khẳng định đưa hoạt động lên chuỗi không làm nó thoát khỏi luật chứng khoán. Bà nêu bốn điểm giao thoa: phép thử hợp đồng đầu tư Howey, phép thử Reves cho khoản vay, quy chế công ty đầu tư và quy chế cố vấn đầu tư (Latham & Watkins). Tuyên bố không ràng buộc SEC, và chưa có quy định chính thức nào dành riêng cho vault.

Đạo luật CLARITY được Ủy ban Ngân hàng Thượng viện thông qua tháng 5/2026 nhưng chưa thành luật (SEC EDGAR). Theo Latham, bản dự thảo hiện tại không giải quyết các vấn đề pháp lý của vault.

So sánh quy mô với tài chính truyền thống

Tài sản quỹ thị trường tiền tệ Mỹ đạt 7,98 nghìn tỷ USD trong tuần kết thúc 2/9/2026 (ICI qua PR Newswire). Ba nhóm giao thức vault trên DefiLlama (khoảng 20,6 tỷ USD) chỉ bằng khoảng 0,26% con số này; toàn bộ TVL tài chính phi tập trung (khoảng 94 tỷ USD) bằng khoảng 1,2%.

Cách thức tìm kiếm lợi nhuận từ vault

Lợi nhuận từ vault luôn đến từ một bên chi trả: người vay, người giao dịch thua lỗ, mạng lưới xác thực, tổ chức phát hành trái phiếu hoặc chương trình khuyến khích. Người tham gia cần xác định đúng bên trả và định giá đúng rủi ro đi kèm. Có bốn vị trí kiếm lợi nhuận: người gửi, bên giám tuyển, nhà phân phối và người nắm token quản trị.

Phân rã lợi suất

Lợi suất thực nhận = Lợi suất gốc + Khuyến khích – Phí – Tổn thất

• Lợi suất gốc: Lãi người vay trả, phần thưởng đặt cọc hoặc lợi suất trái phiếu. Từ 5/2024 đến 5/2025, vault USDC của Yearn đạt 5,41%/năm, cao hơn lãi suất quỹ liên bang Mỹ bình quân 4,77% và lợi suất nắm giữ stETH 2,94% cùng giai đoạn (Kitzler và cộng sự).
• Khuyến khích: Phần trợ cấp để hút vốn. Theo Aave, một phần đáng kể lợi suất khi cung cấp một số tài sản trên Aave V3 đến từ phần thưởng Merkl phân phối ngoài chuỗi, không chỉ từ lãi vay (Aave). Robinhood Earn cũng dùng Merkl để bù thêm cho đủ lãi mục tiêu (Merkl).
• Phí: Beefy tính sẵn mọi loại phí vào lợi suất hiển thị (Beefy). EulerEarn chỉ thu phí hiệu suất trên phần lãi dương, không trừ vào vốn gốc (Euler). Steakhouse thu thực tế khoảng 0,14%/năm trên tài sản quản lý (Castle Labs).
• Tổn thất: Nợ xấu hoặc trượt giá khi rút. Vault của MEV Capital phơi nhiễm xUSD chịu khoảng 700.000 USD nợ xấu (Chorus One).

Thang rủi ro và lợi suất cho người gửi

Số liệu Yearn, stETH và CIAN lấy từ Kitzler và cộng sự (2026).

Phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu này: vault đòn bẩy nhiều tầng của CIAN đạt lợi suất thấp hơn vault cho vay đơn giản của Yearn, thấp hơn cả lãi suất phi rủi ro 4,77% và chỉ nhỉnh hơn việc nắm giữ stETH. Độ phức tạp làm tăng rủi ro cấu trúc mà không nhất thiết tăng lợi nhuận. Cần lưu ý hai vault dùng hai tài sản khác nhau (USDC và ETH).

Quy tắc thực hành phổ biến: bắt đầu với Aave cho USDC, rồi thêm vault có bên giám tuyển như của Steakhouse hoặc Gauntlet để lấy thêm 50–150 điểm cơ bản (Eco). Phần cộng thêm là khoản bù cho rủi ro bên giám tuyển.

Chiến lược nâng cao

• Vay vòng lặp: Vay đồng tiền ổn định thế chấp bằng trái phiếu token hóa rồi tái đầu tư: với lợi suất nền 4–5% và đòn bẩy 2–3 lần, lợi nhuận có thể đạt 7–12%, nhưng lãi vay biến động mạnh có thể xóa sạch chênh lệch (Castle Labs). Đòn bẩy khoảng 5 lần vẫn không bảo đảm lợi suất cao.
• Trung tính giá: Vault CASH của Gauntlet trên Kamino giảm tối đa phơi nhiễm với biến động giá (Defiprime). Nhóm giao dịch chênh lệch giá cơ sở giữ 7,56 tỷ USD (DefiLlama, 28/9/2026).
• Khóa lãi suất cố định: Các giao thức như Pendle và Term Finance cho phép khóa lãi suất trong một kỳ hạn (The Block); vault có thể phân bổ một phần vốn vào đây để giảm biến động lợi suất.
• Giữ vị thế qua giai đoạn căng thẳng: Từ 4 đến 9/11/2025, người gửi giữ nguyên vị thế trong vault Gauntlet USDC Balanced nhận lợi suất năm hóa 13,3%, vault Frontier 15,0% (Gauntlet). Lãi cao lúc đó chính là giá của rủi ro kẹt thanh khoản.
• Chọn vault đủ lớn: Trên Ethereum, vault Beefy trên 100.000 USD được thu hoạch 3 ngày một lần, còn vault nhỏ hơn 10.000 USD phải chờ người dùng tự thu hoạch. Vault lớn tái đầu tư thường xuyên hơn nên lãi kép hiệu quả hơn.

Thu nhập của bên giám tuyển

Nguồn: DefiLlama, 28/9/2026.

“Phí” là tổng lãi mà các vault tạo ra; “doanh thu” là phần bên giám tuyển giữ lại. Doanh thu chỉ bằng khoảng 12% (Sentora), 5% (Steakhouse) và 1% (Gauntlet) tổng phí. Cạnh tranh gay gắt đẩy mức phí xuống thấp hơn nhiều so với quỹ truyền thống, và thu nhập tập trung vào vài đơn vị lớn, tương tự quy luật lũy thừa của ngành quỹ ETF (Castle Labs).

Người nắm token quản trị

Giao thức tạo phí không đồng nghĩa người nắm token được hưởng. Ở Beefy, phí hiệu suất được chia một phần cho người nắm BIFI và là nguồn doanh thu chính của nền tảng (Beefy). Aave đã thông qua khung phân phối toàn bộ doanh thu sản phẩm cho người nắm token (Castle Labs). Ngược lại, có giao thức lớn chưa bật cơ chế thu phí nên người nắm token chưa có quyền lợi kinh tế, như Morpho tính đến 17/6/2026 (Blockworks). Đây là ghi nhận cấu trúc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Rủi ro của vault

Các tổn thất lớn nhất không nằm ở code của chính vault, mà ở giao thức bên dưới, tài sản thế chấp, nguồn cấp giá, đối tác ngoài chuỗi và cầu nối.

Nhật ký sự cố tiêu biểu

Phân tích từng loại rủi ro

Biện pháp giảm thiểu

Trong vụ KelpDAO, Lido, EtherFi và nhà sáng lập Aave cùng đề xuất góp ETH để bù thâm hụt (CoinDesk). Đây là cứu trợ tự nguyện, không phải cơ chế bắt buộc như bảo hiểm tiền gửi.