Theo Chainalysis, giao dịch của tác nhân AI qua giao thức x402 tăng từ 1.500 lên hơn 138 triệu đến quý III/2026, hơn 87% có giá trị dưới 10 cent.
Các tác nhân trí tuệ nhân tạo đang bắt đầu chi tiêu bằng tiền thật, và tài sản mã hóa ngày càng trở thành phương tiện thanh toán được chúng lựa chọn. Đây là bức tranh được phản ánh trong báo cáo mới của công ty phân tích blockchain Chainalysis. Theo báo cáo, các tác nhân AI tự chủ đã thực hiện hơn 138 triệu giao dịch thanh toán bằng tài sản mã hóa thông qua x402, giao thức do Coinbase hỗ trợ phát triển, cho phép phần mềm tự động thanh toán các dịch vụ trực tuyến.
Báo cáo nằm trong chuỗi nghiên cứu thường niên Geography of Crypto, tập trung vào nền kinh tế tài sản mã hóa trị giá 3.000 tỷ USD tại Bắc Mỹ. Trong đó, thương mại do tác nhân AI thực hiện được xác định là một trong những ứng dụng mới nổi tăng trưởng nhanh nhất.
Tổng số giao dịch tích lũy qua x402 trên Base, mạng blockchain lớp 2 (layer-2) của Coinbase, đã tăng từ khoảng 1.500 giao dịch vào giữa năm 2025 lên hơn 138 triệu giao dịch tính đến quý III/2026. Động lực chính là việc ngày càng nhiều nhà phát triển cấp ngân sách riêng cho tác nhân AI. Nhờ đó, các tác nhân có thể chủ động mua tài nguyên tính toán, dữ liệu web theo thời gian thực và công cụ lập trình khi cần. Phần lớn khoản thanh toán có giá trị rất nhỏ: hơn 87% giao dịch nằm trong khoảng từ 0,01 cent đến 10 cent. Đây là loại giao dịch vi mô mà stablecoin xử lý được, trong khi hạ tầng thẻ truyền thống không đáp ứng hiệu quả.
Mỹ chiếm ưu thế rõ rệt. Các ví có liên hệ với Mỹ chiếm 88,1% số giao dịch thanh toán cho hoạt động suy luận mô hình AI có thể xác định vị trí địa lý, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 0,1%. Tuy nhiên, các ví liên hệ với Trung Quốc lại chiếm phần lớn chi tiêu cho dịch vụ bảo mật và phân tích mã nguồn. Chainalysis lưu ý không nên diễn giải quá mức sự chênh lệch này, vì số liệu chỉ phản ánh hoạt động trên x402 có thể xác định được, chứ không đại diện cho toàn bộ thị trường toàn cầu.
Báo cáo ra đời khi hạ tầng thanh toán cho tác nhân AI đang hoàn thiện nhanh chóng. Visa, Mastercard và Stripe đều đã triển khai giải pháp hỗ trợ thanh toán bằng tác nhân AI. Coinbase ra mắt công cụ cho phép tác nhân AI giao dịch và thanh toán, đồng thời mở cho khách hàng doanh nghiệp chấp nhận thanh toán từ tác nhân AI. Google cũng công bố một giao thức thanh toán chuyên biệt cho tác nhân AI.
Ông Will Su, Giám đốc nghiên cứu tài sản mã hóa của BlackRock, cho biết công ty đang theo dõi sát lĩnh vực này. Theo ông, tác nhân AI có thể tạo ra nhu cầu lớn đối với các khoản thanh toán nhỏ, thường xuyên và liên tục suốt ngày đêm. BlackRock coi đây là động lực tiềm năng cho làn sóng nhu cầu tiếp theo đối với tài sản mã hóa.
Số liệu cần được nhìn nhận thận trọng
Dù vậy, các con số tăng trưởng vẫn cần được đánh giá thận trọng. Một nghiên cứu trước đó của TRM, đối thủ cạnh tranh của Chainalysis trong lĩnh vực truy vết tài sản mã hóa, cho rằng phần lớn hoạt động được gắn nhãn “tác nhân AI” có thể đến từ các chương trình chạy theo kịch bản hoặc giao dịch tự thực hiện giữa các bên liên quan. Nói cách khác, đây không hẳn là hoạt động của những tác nhân AI thực sự tự chủ. Vì vậy, số lượng giao dịch được ghi nhận có thể phản ánh cao hơn quy mô thực tế của thương mại do tác nhân AI thực hiện.
Tuy nhiên, xu hướng chung đã khá rõ ràng. Ngày càng nhiều bên trong ngành cho rằng làn sóng người dùng tiếp theo của tài sản mã hóa có thể hoàn toàn không phải là con người.
