Ethereum Foundation cùng Open Anonymity Project ra mắt zkAPI trên mạng chính, cho phép thanh toán dịch vụ AI bằng bằng chứng không tiết lộ, dù hệ thống vẫn ở giai đoạn thử nghiệm.
Ethereum Foundation hôm thứ Năm công bố zkAPI, hệ thống cho phép người dùng trả phí để sử dụng các mô hình AI và những giao diện lập trình ứng dụng tính phí theo mức dùng khác mà không phải tiết lộ danh tính. Hệ thống được xây dựng cùng Open Anonymity (OA) Project, dự án mã nguồn mở tập trung vào quyền riêng tư trong AI, và hiện đã hoạt động trên mạng chính Ethereum.
Theo bài đăng blog, vấn đề cốt lõi là mỗi lệnh gọi API AI hiện nay đều gắn với một danh tính: khóa API dẫn tới tài khoản, tài khoản dẫn tới phương thức thanh toán, và nhà cung cấp có thể gom dữ liệu sử dụng nhiều năm thành một hồ sơ duy nhất.
Cơ chế chứng từ riêng tư và bằng chứng không tiết lộ
Để dùng zkAPI, người dùng trước tiên gửi token như ETH hoặc USDC vào một hợp đồng kho tiền trên Ethereum. Hợp đồng ghi nhận số dư dưới dạng chứng từ riêng tư. Khi sử dụng, phần mềm trên thiết bị tạo một bằng chứng không tiết lộ chứng minh yêu cầu được bảo đảm bởi chứng từ có đủ số dư, nhưng không cho biết đó là chứng từ hay khoản tiền gửi nào.
Máy chủ zkAPI kiểm tra bằng chứng, cấp khóa API tạm thời với hạn mức chi tiêu xác định, và khấu trừ mức sử dụng khỏi số dư riêng tư khi khóa hết hạn. Người dùng gửi câu lệnh trực tiếp tới nhà cung cấp mô hình AI kèm khóa này.
Mỗi lần thanh toán, hệ thống công bố một số sê-ri gọi là “nullifier”. Nếu ai đó chi tiêu cùng một số dư hai lần, nullifier trùng lặp sẽ làm lộ hành vi chi tiêu lặp mà không tiết lộ thêm thông tin nào khác. Ứng dụng phía người dùng cung cấp các API OpenAI và Ollama tiêu chuẩn trên máy cục bộ, nên các ứng dụng, trình soạn thảo và công cụ trò chuyện hiện có chỉ cần trỏ kết nối tới localhost.
Ken Liu, nghiên cứu sinh tiến sĩ khoa học máy tính tại Stanford tham gia dự án, mô tả zkAPI là sự khái quát hóa cơ chế suy luận không thể liên kết của OA, đồng thời tách lớp thanh toán khỏi quá trình suy luận.
Ứng dụng và giới hạn của hệ thống
Trò chuyện AI và tác nhân AI là trường hợp sử dụng đầu tiên, bên cạnh truy vấn RPC blockchain, tạo hình ảnh và video, băng thông VPN và thanh toán giữa máy với máy giữa các tác nhân. Tuy nhiên, zkAPI không cung cấp khả năng ẩn danh ở cấp độ mạng: cổng trung gian có thể liên kết các yêu cầu gửi từ cùng một địa chỉ IP ổn định, và người dùng cần mức riêng tư cao hơn có thể định tuyến qua Tor.
Các phiên làm việc cũng có thể bị liên kết thông qua nội dung câu lệnh như thông tin cá nhân, phong cách viết hoặc lịch sử hội thoại. Kho mã GitHub mô tả giao thức này là hệ thống thử nghiệm.
zkAPI triển khai thiết kế “Tín dụng sử dụng API dựa trên bằng chứng không tiết lộ”, do Davide Crapis và đồng sáng lập Ethereum Vitalik Buterin công bố trên diễn đàn Ethereum Research ngày 11/2. Crapis dẫn dắt nhóm AI phi tập trung (dAI) của Ethereum Foundation, thành lập tháng 9/2025 nhằm đưa Ethereum thành lớp quyết toán và điều phối cho các hệ thống AI, đồng thời phát triển ERC-8004, tiêu chuẩn danh tính cho tác nhân AI đã triển khai trên mạng chính hồi tháng 1.
