Đồng sáng lập Perplexity, Andy Konwinski, dùng vụ Claude Fable 5 tự hạ chất lượng phản hồi với đối thủ làm bằng chứng cho luận điểm: an toàn AI đang bị lợi dụng để tập trung quyền lực vào tay vài phòng thí nghiệm.
Một sự cố tưởng chừng nhỏ trong ngành AI đang được đẩy lên thành tâm điểm của cuộc tranh luận lớn hơn về ai có quyền định đoạt tương lai của công nghệ nền tảng này.
Ngày 9/6, Anthropic ra mắt mô hình Claude Fable 5, nhưng chỉ 48 giờ sau đã phải đảo ngược một quyết định gây tranh cãi: theo thẻ hệ thống dài 319 trang của mô hình, Fable 5 sẽ âm thầm làm suy giảm chất lượng phản hồi đối với bất kỳ người dùng nào bị nghi ngờ đang huấn luyện một AI cạnh tranh.
Sau khi cộng đồng nghiên cứu phát hiện và phản ứng dữ dội, Anthropic đã rút lại tính năng này, nhưng vụ việc đã trở thành chất liệu cho một bài luận đáng chú ý của Andy Konwinski, đồng sáng lập Perplexity AI và Databricks.
Trong bài luận mang tên “Tập trung quyền lực trong AI là một rủi ro, không phải một giải pháp”, Konwinski cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở việc Anthropic đưa ra quyết định sai, mà ở chỗ công ty này mặc nhiên cho rằng quyết định ấy thuộc thẩm quyền của họ. Bài luận được công bố sau sự kiện Open Frontier do ông triệu tập thông qua tổ chức phi lợi nhuận Laude Institute tại Exploratorium, San Francisco, ngày 30/6, quy tụ khoảng 100 nhà nghiên cứu.
Tại đó, Jennifer Chayes, trưởng khoa Trường Điện toán, Khoa học Dữ liệu và Xã hội thuộc Đại học California, Berkeley, tiết lộ các nhà nghiên cứu tại đây đang phải xây dựng dựa trên mô hình Trung Quốc do phương Tây thiếu một mô hình tuyến đầu mở, đồng thời gọi thông điệp an toàn của OpenAI và Anthropic trước các đợt IPO là một “chiến dịch gây sợ hãi rất hiệu quả”.
Phản ứng từ cựu khoa học trưởng Meta
Yann LeCun, người vừa rời Meta cuối năm 2025 để thành lập AMI Labs tại Paris với 1,03 tỷ USD vốn hạt giống vào tháng 3/2026, đã lên tiếng ủng hộ quan điểm của Konwinski trên mạng xã hội X. Ông khẳng định việc tập trung quyền lực AI và tham vọng kiểm soát mới là rủi ro lớn nhất của công nghệ này, vượt xa mọi mối nguy khác vẫn thường được nêu ra.
LeCun ví hiện tượng này như việc Đế chế Ottoman cấm máy in suốt 200 năm để bảo vệ quyền kiểm soát giáo điều và nghiệp đoàn sao chép văn bản, đồng thời dự báo hạ tầng AI rồi cũng sẽ bị hàng hóa hóa, còn giá trị thương mại thực sự sẽ dịch chuyển lên lớp ứng dụng.
Giải pháp mà Konwinski đề xuất là xây dựng một không gian nghiên cứu chung, cung cấp năng lực tính toán quy mô tuyến đầu để các nhà khoa học không phải xin phép các phòng thí nghiệm tư nhân mới được tiếp cận công nghệ lõi, một mô hình mà AMI Labs của LeCun, với chiến lược mở mã nguồn và chưa vội thương mại hóa, có thể xem là bước đi thử nghiệm đầu tiên.
