Tiền tệ số được kỳ vọng giúp việc chuyển tiền xuyên biên giới trở nên rẻ hơn và nhanh hơn. Tuy nhiên, chi phí chuyển đổi các “đô la số” này sang tiền pháp định thực tế vẫn cao hơn dự kiến đối với người dùng tại châu Phi.
Lời hứa về việc chuyển tiền xuyên biên giới rẻ hơn và nhanh hơn thông qua tiền tệ số đang gặp trở ngại nghiêm trọng tại châu Phi. Theo nghiên cứu gần đây từ công ty thanh toán Borderless.xyz, trong khi chi phí chuyển đổi trung vị trên toàn châu lục ở mức khoảng 3%, một số quốc gia phải chịu mức phí cao hơn đáng kể, với Botswana ghi nhận chi phí lên tới 19,4% trong tháng một năm 2026.
Nghiên cứu xem xét gần 94.000 lượt kiểm tra giá trên 66 hành lang tiền tệ tại châu Phi, cho thấy trong khi bản thân công nghệ blockchain vận hành hiệu quả với chi phí chuyển tiền toàn cầu gần như bằng không, vấn đề thực sự phát sinh ở khâu cuối cùng. Chính bước chuyển đổi tiền số thành tiền mặt có thể chi tiêu là nơi chi phí tích tụ.
So sánh với Mỹ Latinh nơi người dùng chỉ trả khoảng 1,3%, hoặc châu Á với chi phí giảm xuống còn 0,07%, người dùng châu Phi rõ ràng đang chịu điều kiện kém thuận lợi hơn nhiều. Tại Congo, chi phí chuyển đổi vượt 13%, trong khi Nam Phi với nhiều doanh nghiệp cạnh tranh duy trì chi phí quanh mức 1,5% vào đầu năm 2026.
Thiếu cạnh tranh đẩy giá lên cao
Mô hình rất rõ ràng: cạnh tranh nhiều hơn đồng nghĩa giá thấp hơn. Mức phí cao xuất hiện tại các thị trường nơi chỉ có một hoặc hai doanh nghiệp xử lý giao dịch. Khi thiếu cạnh tranh, không có cơ chế nào ngăn họ áp mức giá tùy ý, tạo ra nghịch lý khi các công nghệ và dịch vụ di động tại châu Phi tạo ra 220 tỷ USD giá trị kinh tế trong năm 2024 nhưng tăng trưởng này không mang lại lợi ích đồng đều.
Các nhà nghiên cứu xây dựng chỉ số TradFi Premium để so sánh tỷ giá tiền số với tỷ giá chuyển đổi của ngân hàng truyền thống. Trên toàn cầu, chênh lệch giữa hai mức giá chỉ khoảng 0,05%, nhưng tại châu Phi khoảng cách này tăng lên 1,2%, tương đương 119 điểm cơ bản. Người dùng châu Phi đang phải trả thêm phí chỉ để tiếp cận cùng loại tiền số mà ở nơi khác gần như không tốn chi phí.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos ngày 24 tháng một, nhà kinh tế Vera Songwe đề cập việc tiền tệ số giúp cắt giảm chi phí trong bối cảnh dịch vụ chuyển tiền truyền thống thường thu phí 6% hoặc cao hơn. Tuy nhiên, dữ liệu mới cho thấy điều đó chỉ xảy ra khi các doanh nghiệp thực sự cạnh tranh, và tại một số quốc gia châu Phi, việc sử dụng tiền tệ số thực tế còn đắt đỏ hơn dịch vụ chuyển tiền truyền thống.
Giải pháp không nằm ở việc bổ sung thêm công nghệ mà là thêm nhiều doanh nghiệp sẵn sàng tham gia kinh doanh. Quy định của chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng, các quốc gia thiếu khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho tiền tệ số thường rơi vào trạng thái trì trệ. Doanh nghiệp mới sẽ không tham gia vào thị trường nơi tình trạng pháp lý còn mơ hồ, và khi không có doanh nghiệp mới, giá cả tiếp tục duy trì ở mức cao.
Công nghệ blockchain vận hành đúng như cam kết, nhưng cho đến khi có thêm nhà cung cấp tham gia các thị trường như Botswana và Congo, và cho đến khi chính phủ xây dựng quy định rõ ràng khuyến khích cạnh tranh, nhiều người dùng tại châu Phi vẫn sẽ phải trả mức phí cao hơn đáng kể. Cuộc cách mạng trong chuyển tiền đã xuất hiện, nhưng vẫn chưa tiếp cận được tất cả mọi người.
