OpenAI đề xuất cung cấp GPT-5.5 Cyber AI độc quyền cho Nhật Bản, đúng lúc Tokyo đang tranh luận giữa tự chủ AI nội địa và phụ thuộc nhà cung cấp nước ngoài.
OpenAI vừa hoàn tất một đợt tiếp thị cấp chính phủ tại Nhật Bản, đề xuất cung cấp mô hình GPT-5.5 Cyber AI chuyên biệt cho lĩnh vực an ninh mạng cho các cơ quan nhà nước, đồng thời mở phiên bản GPT-5.5 với Quyền truy cập đáng tin cậy (TAC) cho doanh nghiệp tư nhân theo quy trình đăng ký và sàng lọc.
Thành viên hội đồng quản trị OpenAI Paul Nakasone, cựu lãnh đạo Bộ Tư lệnh Không gian mạng Mỹ, đã trực tiếp gặp quan chức chính phủ Nhật Bản và cho biết hai bên đã thảo luận về các biện pháp an ninh mạng trong 15 lĩnh vực trọng yếu, với kỳ vọng triển khai dịch vụ ở “giai đoạn sớm”.
Giữa bài toán chủ quyền AI chưa có lời giải
Chuyến thăm của OpenAI diễn ra vào thời điểm nhạy cảm trong nội bộ chính sách AI của Nhật Bản. Kế hoạch AI Cơ bản được hoàn tất tháng 12/2025, xây dựng xung quanh khái niệm AI “đáng tin cậy”, xuất phát từ lo ngại về an ninh kinh tế khi các tập đoàn công nghệ nước ngoài có thể kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng AI.
Bộ METI từng đề xuất xây dựng một mô hình nền tảng nội địa quy mô lớn, về bản chất là phiên bản ChatGPT của Nhật Bản, nhưng đã từ bỏ mục tiêu này sau khi các nhà lập pháp LDP chỉ trích kế hoạch là liều lĩnh, lập luận rằng Nhật Bản thiếu nguồn lực để cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.
Khoảng cách đầu tư phản ánh rõ thách thức cấu trúc này. Theo dữ liệu của Chính phủ Nhật Bản, Mỹ đã đầu tư khoảng 329 tỷ USD vào phát triển AI trong nước từ năm 2019 đến 2023; Trung Quốc đầu tư 133 tỷ USD, trong khi Nhật Bản chỉ đạt mức khiêm tốn 10 tỷ USD.
Nhật Bản xếp thứ 30 trong 69 quốc gia tại Chỉ số Năng lực cạnh tranh số thế giới IMD 2025. Dù một số tập đoàn như Preferred Networks, SoftBank, NEC, Honda và Sony Group đã bắt đầu phát triển mô hình nền tảng, nhiều người trong ngành thừa nhận rằng việc bắt kịp hai cường quốc AI là cực kỳ khó khăn.
Trong bối cảnh đó, Trụ sở Thúc đẩy Xã hội Số đang chuẩn bị một đề xuất phản đối tư duy “AI thuần Nhật”, thay vào đó kêu gọi kết hợp mô hình nền tảng nước ngoài với ứng dụng xây dựng trên dữ liệu công nghiệp trong nước.
Tổng Thư ký Akihisa Shiozaki phát biểu ngày 11/5 rằng Nhật Bản đang bước vào kỷ nguyên hậu LLM, và mục tiêu không nên là “AI có chủ quyền” mà là “đa dạng hóa nhà cung cấp”, bảo đảm quyền tự chủ mà không phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia hay công ty đơn lẻ nào. Chính phủ dự kiến sửa đổi Kế hoạch AI Cơ bản vào mùa hè này, với định hướng tăng cường chủ quyền AI từ góc độ an ninh quốc gia.
Đây chính là vùng căng thẳng mà OpenAI đang bước vào. Trưởng bộ phận Chính sách An ninh Quốc gia Sasha Baker đề cao hệ sinh thái phòng thủ mạng chung, dẫn hệ thống Mythos của Anthropic, có khả năng tự động xác định và khai thác lỗ hổng bảo mật, như minh chứng cho sự cần thiết của hợp tác.
Lập luận này phục vụ cả hai mục tiêu: vừa biện minh cho việc Nhật Bản cần công cụ AI tiên tiến nhất của Mỹ, vừa định vị OpenAI như đối tác chiến lược không thể thiếu trong bức tranh địa chính trị Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
