Thứ trưởng Phát triển Kinh tế Nga tiết lộ 93% giao dịch trong EAEU hiện sử dụng đồng tiền quốc gia, tăng mạnh từ mức 70% năm 2015.
Một xu hướng phi đô-la hóa mạnh mẽ đang diễn ra trong khu vực Á-Âu, theo thông tin từ Diễn đàn Kinh tế Quốc tế “Nga – Thế giới Hồi giáo: KazanForum” lần thứ 16. Phát biểu tại sự kiện ngày 16/5, Thứ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Dmitry Volvach đã công bố một con số đáng chú ý: 93% giao dịch thương mại trong Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) hiện được thực hiện bằng đồng rúp Nga và các đồng tiền quốc gia khác, thay vì đồng đô la Mỹ.
So với mức 70% vào năm 2015 khi EAEU mới thành lập, đây là một bước tiến đáng kể trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào đồng USD và hệ thống tài chính phương Tây. Liên minh EAEU hiện bao gồm năm quốc gia thành viên: Nga, Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan, với mục tiêu đảm bảo sự tự do di chuyển của hàng hóa, dịch vụ, vốn và lao động giữa các nước thành viên.
Theo Volvach, hiện tượng phi đô-la hóa này không phải là kết quả của các chính sách cưỡng chế, mà hình thành một cách tự nhiên dựa trên nhu cầu thị trường và lợi ích kinh tế của các bên tham gia. Điều này phản ánh xu hướng rộng lớn hơn tại các nền kinh tế đang phát triển nhằm tìm kiếm sự độc lập tài chính và giảm thiểu rủi ro từ các biện pháp trừng phạt của phương Tây.
Xu hướng phi đô-la hóa lan rộng trong không gian hậu Xô Viết
Xu hướng tương tự cũng đang diễn ra mạnh mẽ tại các quốc gia thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) như Uzbekistan và Azerbaijan. Số liệu cho thấy 95% giao dịch thương mại giữa Nga và Belarus hiện đã được thực hiện bằng đồng nội tệ, trong khi 91% thương mại giữa Nga và các nước CIS không còn sử dụng đồng USD hoặc EUR.
Khối lượng giao dịch giữa Nga với các nước EAEU và CIS đã duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trung bình 7% mỗi năm, với kim ngạch năm 2023 vượt qua mốc 10.000 tỷ rúp (khoảng 124 tỷ USD). Volvach nhấn mạnh rằng sự gia tăng của các cặp tỷ giá giữa đồng rúp Nga và các đồng tiền đối tác đang tạo ra nền tảng ổn định cho tăng trưởng kinh tế khu vực, đồng thời củng cố không gian thương mại chung không rào cản.
Không chỉ giới hạn trong EAEU, xu hướng phi đô-la hóa còn lan rộng sang các mối quan hệ thương mại giữa Nga và các đối tác lớn khác. Đáng chú ý, theo các báo cáo gần đây, khoảng 95% giao dịch thương mại giữa Nga và Trung Quốc hiện nay không còn sử dụng đồng USD, với việc hai bên ưu tiên thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ và đồng Rúp.
BRICS và tầm nhìn về trật tự tài chính đa cực
Diễn đàn KazanForum, diễn ra từ ngày 13–18/5 với sự tham dự của đại diện đến từ hơn 100 quốc gia, không chỉ phản ánh xu hướng phi đô-la hóa trong khu vực EAEU mà còn là một phần của làn sóng rộng lớn hơn do các thành viên BRICS mở rộng dẫn dắt. Khối này hiện bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi cùng các thành viên mới: Ai Cập, Ethiopia, Iran, UAE và Indonesia.
Đối mặt với rủi ro địa chính trị và sự chính trị hóa ngày càng tăng của hệ thống tài chính phương Tây, các quốc gia này đang tích cực tăng cường sử dụng đồng nội tệ trong thương mại song phương, thiết lập các cơ chế hoán đổi tiền tệ, đồng thời thúc đẩy phát triển các hệ thống thanh toán độc lập để giảm sự phụ thuộc vào hệ thống SWIFT và đồng USD.
Mục tiêu của các sáng kiến này không chỉ đơn thuần là “thoát Mỹ” về mặt tài chính, mà còn nhằm tái định hình cấu trúc kinh tế toàn cầu theo hướng đa cực và bền vững hơn. Trong tầm nhìn này, đồng đô la Mỹ sẽ không còn giữ vị trí trung tâm không thể thay thế trong hệ thống thanh toán quốc tế.
